Hộp Giảm Tốc DCY - Hộp Số DCY Tải Nặng
Hộp giảm tốc DCY là loại hộp số bánh răng côn – trụ ba cấp, mặt răng tôi cứng, trục vào và trục ra vuông góc nhau, chuyên dùng cho tải nặng như máy nghiền, băng tải đá, tời mỏ, máy trộn. Hộp số DCY lắp rời với motor qua khớp nối, tỷ số truyền phổ biến 16 – 25, size từ DCY160 đến DCY450. Chọn hộp giảm tốc DCY thì xác định trước tốc độ trục ra, momen xoắn cần kéo và kiểu lắp (trục vào bên trái hay bên phải), rồi mới chốt size và công suất motor.
Nội dung
- 1) Hộp giảm tốc DCY là gì? Cấu tạo và nguyên lý
- 2) Phân loại hộp giảm tốc DCY theo size
- 3) Thông số kỹ thuật và cách chọn hộp giảm tốc DCY
- 4) Kiểu lắp đặt hộp giảm tốc DCY
- 5) Ứng dụng hộp giảm tốc DCY
- 6) Ưu điểm và nhược điểm của hộp số DCY
- 7) Xuất xứ và tiêu chuẩn hộp giảm tốc DCY
- 8) Câu hỏi thường gặp về hộp giảm tốc DCY
1) Hộp giảm tốc DCY là gì? Cấu tạo và nguyên lý
Chữ DCY là ký hiệu theo tiêu chuẩn cơ khí Trung Quốc cho dòng hộp giảm tốc bánh răng côn – trụ ba cấp, răng thép hợp kim thấm carbon tôi cứng rồi mài. Số phía sau (160, 180, 200…) là khoảng cách tâm cấp cuối, tính bằng mm. Số càng lớn, hộp càng to, trục ra càng lớn và chịu momen càng cao.
a) Cấu tạo hộp số DCY
- Trục vào (trục nhanh): đầu này nối với motor qua khớp nối vấu cao su, khớp răng hoặc khớp thủy lực.
- Cặp bánh răng côn xoắn: cấp đầu tiên, đổi hướng truyền động 90 độ.
- Hai cặp bánh răng trụ răng nghiêng: cấp hai và cấp ba, giảm tốc tiếp và tăng momen.
- Trục ra (trục chậm, trục chịu tải): trục đặc có then, ra một đầu hoặc hai đầu.
- Vỏ gang đúc chia đôi theo mặt phẳng trục, có thăm dầu, nút xả, nắp thông hơi; bạc đạn côn và bạc đạn đũa đỡ các trục.

b) Nguyên lý truyền động ba cấp
Motor quay trục vào, cặp côn xoắn chuyển chuyển động sang trục trung gian vuông góc. Từ đó hai cặp bánh răng trụ nghiêng giảm tiếp tốc độ. Tỷ số tổng bằng tích ba cấp, ví dụ 2,5 × 2,8 × 2,86 ≈ 20. Đây là hộp bánh răng thuần, không phải trục vít bánh vít, nên hiệu suất cao, khoảng 94 – 96%, ít nóng hơn hẳn hộp trục vít cùng công suất.
2) Phân loại hộp giảm tốc DCY theo size
Các size hay gặp: DCY160, DCY180, DCY200, DCY224, DCY250, DCY280, DCY315, DCY355, DCY400, DCY450. Dưới đây là kích thước chính của các size thông dụng; khi đặt hàng nên đối chiếu thêm bản vẽ của nhà máy vì mỗi xưởng có sai khác vài mm ở chân đế và chiều cao.

a) Hộp giảm tốc DCY160
- Đường kính trục vào: 25 mm; trục ra: 70 mm.
- Tổng chiều cao: 423 mm; chân đế: 250 × 555 mm.
- Khoảng cách tâm cấp cuối: 160 mm.

b) Hộp giảm tốc DCY180
- Đường kính trục vào: 30 mm; trục ra: 80 mm.
- Tổng chiều cao: 468 mm; chân đế: 270 × 625 mm.
- Khoảng cách tâm cấp cuối: 180 mm; tâm trục xuống mặt đế: 200 mm.


c) Hộp giảm tốc DCY200
- Đường kính trục vào: 35 mm; trục ra: 90 mm.
- Tổng chiều cao: 520 mm; chân đế: 300 × 685 mm.
- Khoảng cách tâm cấp cuối: 200 mm; tâm trục xuống mặt đế: 225 mm.


d) Hộp giảm tốc DCY224
- Đường kính trục vào: 40 mm; trục ra: 100 mm.
- Tổng chiều cao: 570 mm; tổng chiều ngang: 1.095 mm; chân đế: 320 × 775 mm.
- Khoảng cách tâm cấp cuối: 224 mm; tâm trục xuống mặt đế: 250 mm.


e) Hộp giảm tốc DCY250
- Đường kính trục vào: 42 mm; trục ra: 110 mm.
- Tổng chiều cao: 626 mm; tổng chiều dài: 1.215 mm; chân đế: 370 × 860 mm.
- Khoảng cách tâm cấp cuối: 250 mm; tâm trục xuống mặt đế: 280 mm.


f) Hộp giảm tốc DCY280
- Đường kính trục vào: 50 mm; trục ra: 120 mm.
- Tổng chiều cao: 702 mm; tổng chiều dài: 1.340 mm; chân đế: 400 × 970 mm.
- Khoảng cách tâm cấp cuối: 280 mm; tâm trục xuống mặt đế: 315 mm.


g) Hộp giảm tốc DCY315
- Đường kính trục vào: 55 mm; trục ra: 140 mm.
- Tổng chiều cao: 809 mm; tổng chiều dài: 1.485 mm; chân đế: 450 × 1.085 mm.
- Khoảng cách tâm cấp cuối: 315 mm; tâm trục xuống mặt đế: 355 mm.


3) Thông số kỹ thuật và cách chọn hộp giảm tốc DCY
Hộp số DCY có dải tỷ số truyền khá hẹp so với hộp trục vít, các tỷ số hay đặt là 16; 18; 20; 22,4; 25. Motor lắp vào thường là motor 3 pha 4 cực (khoảng 1.480 vòng/phút), sau đó mới tới 6 cực (980 vòng/phút) và 8 cực (740 vòng/phút).

a) Tốc độ trục ra theo tỷ số truyền và số cực motor
| Tỷ số truyền i | Motor 4 cực – 4 Pole (1.480 v/p) | Motor 6 cực (980 v/p) | Motor 8 cực (740 v/p) |
| 16 | ≈ 92 v/p | ≈ 61 v/p | ≈ 46 v/p |
| 18 | ≈ 82 v/p | ≈ 54 v/p | ≈ 41 v/p |
| 20 | ≈ 74 v/p | ≈ 49 v/p | ≈ 37 v/p |
| 22,4 | ≈ 66 v/p | ≈ 44 v/p | ≈ 33 v/p |
| 25 | ≈ 59 v/p | ≈ 39 v/p | ≈ 30 v/p |
b) Tính momen trục ra để chọn size
Công thức thợ hay dùng: T2 (Nm) = 9.550 × P (kW) × η / n2 (v/p), với η của hộp DCY lấy khoảng 0,94. Ví dụ hộp DCY250, i = 18, motor 75 kW 4 cực: n2 ≈ 82 v/p, T2 ≈ 9.550 × 75 × 0,94 / 82 ≈ 8.200 Nm. Con số này đem so với momen định mức của từng size trong catalogue nhà máy; tải va đập (nghiền đá, tời) thì nhân thêm hệ số làm việc 1,5 – 2 rồi mới so.
- Cùng size, đổi motor 4 cực sang 6 cực thì tốc độ ra giảm khoảng 1/3, momen tăng tương ứng nếu giữ nguyên công suất.
- Momen tính ra vượt định mức của size thì hộp vẫn chạy, nhưng tuổi thọ bánh răng và bạc đạn rút ngắn theo mức vượt.
- Trục ra 110 mm (DCY250) và 140 mm (DCY315) là con số để đối chiếu khớp nối, bánh xích phía tải.
c) Motor đi kèm: điện áp, dòng điện, biến tần
Hộp số DCY gần như luôn đi với motor điện 3 pha 380V, công suất từ khoảng 11 kW tới vài trăm kW. Dòng định mức của motor 4 cực ở 380V xấp xỉ 2 A cho mỗi kW, số chính xác xem trên tem motor.
| Công suất motor | Dòng định mức ≈ (380V, 4 cực) | Cách khởi động hay dùng | Biến tần tham khảo |
| 15 kW | 30 A | Sao – tam giác | 15 – 18,5 kW, tải nặng |
| 22 kW | 42 A | Sao – tam giác / khởi động mềm | 22 – 30 kW, tải nặng |
| 37 kW | 70 A | Sao – tam giác / khởi động mềm | 37 – 45 kW, tải nặng |
| 55 kW | 103 A | Khởi động mềm / biến tần | 55 – 75 kW, tải nặng |
| 75 kW | 140 A | Khởi động mềm / biến tần | 75 – 90 kW, tải nặng |
| 110 kW | 200 A | Khởi động mềm / biến tần | 110 – 132 kW, tải nặng |
- Biến tần chọn theo dòng định mức motor, loại tải nặng (quá tải 150% trong 60 giây).
- Máy nghiền, băng tải khởi động có tải: biến tần thường lấy lớn hơn motor 1 cấp.
- Chạy biến tần dưới 25 Hz lâu dài: quạt motor yếu, motor nóng hơn bình thường.
4) Kiểu lắp đặt hộp giảm tốc DCY
Hộp số DCY có 4 kiểu bố trí trục phổ biến, khi đặt hàng phải nói rõ kiểu nào vì hộp đã đúc ra thì không đảo chiều trục vào được:
- Kiểu 1: một trục vào, một trục ra, trục vào nằm bên trái.
- Kiểu 2: một trục vào, một trục ra, trục vào nằm bên phải.
- Kiểu 3: một trục vào, hai đầu trục ra, đầu ra bên trái gần trục vào.
- Kiểu 4: một trục vào, hai đầu trục ra, đầu ra bên phải gần trục vào.

5) Ứng dụng hộp giảm tốc DCY
- Băng tải đá, than, clinker dài, băng tải tải nặng trong mỏ và nhà máy xi măng.
- Máy nghiền bi, máy nghiền côn, máy trộn bê tông trạm trộn, máy trộn xi măng cưỡng bức.
- Tời kéo mỏ, tời kéo cáp, máy kéo tàu, cơ cấu di chuyển cầu trục chạy chậm.
- Máy cán thép, máy kéo dây, máy ép mía, máy xeo giấy, trục khuấy bể lớn.
- Gầu tải, vít tải dài trong nhà máy thức ăn chăn nuôi, nhà máy phân bón.
Với tải nhẹ và vừa hơn, người ta hay chuyển sang hộp giảm tốc bánh răng côn liền motor hoặc hộp giảm tốc ZQ trục song song cho gọn và rẻ hơn.
6) Ưu điểm và nhược điểm của hộp số DCY
a) Ưu điểm
- Răng tôi cứng, mài, chịu va đập tốt; hộp giảm tốc DCY tải nặng chạy liên tục 2 – 3 ca được.
- Hiệu suất khoảng 94 – 96%, ít hao điện hơn hộp trục vít cùng tỷ số.
- Trục vào vuông góc trục ra nên motor nằm dọc theo băng tải, tiết kiệm chiều ngang mặt bằng.
- Lắp rời motor: cháy motor chỉ thay motor, hộp số vẫn giữ nguyên; đổi motor 4 cực sang 6 cực để đổi tốc độ cũng dễ.
- Vỏ gang dày, chạy ngoài trời có mái che được, chạy êm hơn hộp răng thẳng.
b) Nhược điểm khách quan
- Nặng và cồng kềnh: một hộp DCY250 nặng hàng trăm kg, cần bệ bê tông hoặc khung thép chắc.
- Dải tỷ số hẹp (khoảng 16 – 25), muốn trục ra dưới 20 v/p phải ghép thêm cấp xích hoặc chọn dòng khác.
- Phải căn đồng tâm khớp nối giữa motor và hộp, lắp lệch là bạc đạn trục vào hỏng sớm.
7) Xuất xứ và tiêu chuẩn hộp giảm tốc DCY
DCY là dòng hộp số theo tiêu chuẩn ngành cơ khí Trung Quốc, nhiều nhà máy cùng sản xuất theo cùng bộ kích thước, nên hộp của các xưởng khác nhau thường lắp lẫn được về chân đế và đường kính trục. Chất lượng khác nhau chủ yếu ở vật liệu bánh răng, độ cứng sau tôi, độ chính xác mài răng và hãng bạc đạn. Muốn tìm hiểu thêm các dòng khác, xem mục kỹ thuật hộp giảm tốc.
8) Câu hỏi thường gặp về hộp giảm tốc DCY
a) Người sắp mua hộp giảm tốc DCY cần hỏi gì, xác minh gì
- Cần hỏi người bán những thông số nào? Hỏi đủ năm thứ: size (DCY224, DCY250…), tỷ số truyền chính xác (ví dụ 20 hay 22,4), kiểu lắp 1 – 4, đường kính trục vào/trục ra kèm rãnh then, và công suất định mức của hộp ở tốc độ 1.480 v/p. Thiếu một thứ là dễ mua về không lắp được vào khung cũ.
- Tem nhãn hộp số DCY ghi gì, đối chiếu ra sao? Tem đúng thường có model, tỷ số, công suất cho phép, số chế tạo. Lấy thước đo lại đường kính trục ra và khoảng cách lỗ chân đế, so với bảng kích thước ở mục 2. Ví dụ ghi DCY250 mà trục ra đo được 100 mm thay vì 110 mm thì đó không phải DCY250 chuẩn.
- Làm sao nhận ra hộp không đúng như quảng cáo? Quay tay trục vào thấy nặng không đều, có chỗ kẹt; mở thăm dầu thấy mạt sắt; vỏ đúc rỗ, sơn đè lên vết hàn. Hộp cũ làm lại thường có bạc đạn mới nhưng răng đã mòn đỉnh, nhìn qua lỗ thăm thấy răng vạt nhọn là răng đã mòn nhiều.
- Chọn size theo công suất motor thế nào cho khỏi dư khỏi thiếu? Tính momen trục ra theo công thức ở mục 3, nhân hệ số làm việc của máy (băng tải đều khoảng 1,25; máy nghiền, tời khoảng 1,75 – 2), rồi so với momen định mức của từng size. Motor 37 kW, 4 cực, i = 20 cho momen ra khoảng 4.200 Nm; nhân hệ số 1,5 là khoảng 6.300 Nm để đem dò bảng size.
- Giá hộp giảm tốc DCY khoảng bao nhiêu? Giá trung bình thị trường Việt Nam chênh nhau rất xa theo size và hàng mới hay hàng bãi: size nhỏ DCY160 – DCY200 thường vài chục triệu, size DCY280 trở lên có thể lên hàng trăm triệu. Hộp cũ rẻ hơn đáng kể nhưng phải kiểm răng và bạc đạn kỹ.
b) Người đã mua: lắp hộp số DCY cho đúng, dùng cho bền
- Lắp motor vào hộp DCY cần chú ý gì? Đặt motor và hộp chung một bệ phẳng, căn đồng tâm khớp nối bằng thước lá và đồng hồ so, độ lệch tâm giữ dưới khoảng 0,1 mm. Bu lông chân đế siết đều theo đường chéo. Lệch tâm là nguyên nhân số một làm hỏng bạc đạn trục vào và cao su khớp nối.
- Đổ dầu loại gì, bao nhiêu? Dầu bánh răng công nghiệp độ nhớt khoảng VG220 – VG320, đổ tới vạch giữa của que thăm hoặc mắt thăm. Hộp mới chạy khoảng 300 – 500 giờ đầu thì xả dầu súc lại vì có mạt rà răng, sau đó thay theo giờ chạy và nhiệt độ thực tế.
- Đấu điện và chạy thử thế nào? Motor 380V từ 7,5 kW trở lên thường đấu tam giác khi chạy, khởi động sao – tam giác hoặc khởi động mềm. Chạy thử không tải 15 – 30 phút, kiểm chiều quay, nghe tiếng, sờ vỏ. Chiều quay sai thì đảo hai trong ba pha nguồn cấp, không đảo trong hộp.
- Nhiệt độ vỏ hộp bao nhiêu là bình thường? Vỏ hộp chạy ổn định thường ấm tới nóng tay, khoảng 50 – 70 °C. Lên trên 80 °C thì kiểm mức dầu, độ nhớt dầu và dòng điện motor xem có đang kéo quá tải không.
- Dùng sao cho tiết kiệm điện? Chọn motor vừa tải, đo dòng thực tế: motor 55 kW mà chỉ ăn 40 – 50 A liên tục thì đang chạy non tải, hệ số công suất thấp. Băng tải có lúc nhẹ lúc nặng thì gắn biến tần để chạy chậm khi ít hàng.
c) Các lỗi thường gặp với hộp giảm tốc DCY và cách sửa
- Hộp kêu rè, kêu lạch cạch theo vòng quay? Thường do bạc đạn rơ hoặc răng mẻ. Dừng máy, xả dầu xem có mạt to, mở nắp kiểm từng cặp răng. Bạc đạn rơ thì thay đúng mã; răng mẻ một hai chiếc thì thay cặp bánh răng đó, không thay lẻ một bánh.
- Chảy dầu ở phớt trục vào hoặc trục ra? Phớt chai cứng, trục bị mòn rãnh, hoặc nắp thông hơi bị bít khiến áp trong hộp tăng. Thông nắp thông hơi trước, sau đó thay phớt; trục mòn rãnh thì lùi vị trí phớt vài mm hoặc bọc ống lót.
- Đổ dầu quá đầy? Triệu chứng là hộp nóng nhanh, dầu trào qua thông hơi. Xả bớt về đúng vạch rồi chạy lại 30 phút, đo nhiệt.
- Khớp nối nát cao su sau vài tuần? Lệch tâm motor – hộp hoặc bệ lún. Căn lại bằng đồng hồ so, chèn căn lá dưới chân motor, siết lại bu lông bệ.
- Mua nhầm kiểu lắp, trục vào nằm ngược phía? Không đổi được trong hộp. Cách xử lý là xoay hướng cả cụm, dời motor sang phía bên kia băng tải, hoặc đổi hộp đúng kiểu.
d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước
- Cần nắm khái niệm nào trước khi học hộp DCY? Công suất (kW), momen xoắn (Nm), tốc độ đồng bộ và hệ số trượt của motor, tỷ số truyền, hiệu suất truyền động, hệ số làm việc SF. Nắm được công thức T = 9.550 × P / n là đọc catalogue hộp số không còn bỡ ngỡ.
- Nên học sản phẩm nào trước? Bắt đầu từ motor 3 pha rotor lồng sóc, rồi tới hộp giảm tốc bánh răng trụ một cấp, hộp trục vít bánh vít, sau đó mới tới hộp ba cấp côn – trụ như DCY. Thứ tự này đi từ đơn giản tới phức tạp, dễ hiểu vì sao người ta dùng cặp côn ở cấp đầu.
- Đọc tem motor thế nào? Tem ghi kW, V, A, tốc độ, cấp cách điện (thường cấp F), cấp bảo vệ IP55. Từ tem tính được dòng định mức để chọn aptomat, contactor, rơ le nhiệt; tham khảo thêm các bài trong mục kỹ thuật motor điện.
- Tự kiểm chứng tỷ số truyền bằng cách nào? Đánh dấu trục vào và trục ra, quay tay trục vào đếm số vòng cho tới khi trục ra đủ một vòng. Đếm được khoảng 20 vòng là hộp i = 20. Có thể đo thêm bằng máy đo tốc độ vòng quay cầm tay khi chạy điện.
- Kiểm tra motor bằng đồng hồ đo ra sao? Dùng đồng hồ vạn năng đo điện trở ba cuộn dây phải xấp xỉ bằng nhau; đồng hồ megom đo cách điện cuộn dây với vỏ, motor 380V còn tốt thường trên vài MΩ. Khi chạy, kẹp ampe đo dòng ba pha, chênh nhau quá 10% là có vấn đề nguồn hoặc cuộn dây.
Xem thêm các dòng hộp giảm tốc khác:






