Phần Mềm Vẽ Hộp Số Giảm Tốc Inventor, Mastercam, Nx, Ctm Center, Autolisp
Phần mềm vẽ hộp giảm tốc là nhóm công cụ CAD/CAE dùng để tính toán, dựng mô hình 3D và xuất bản vẽ lắp, bản vẽ chi tiết hộp số: Inventor, NX, SolidWorks dựng 3D và mô phỏng; CTM Center tính toán chi tiết máy theo giáo trình Việt Nam; GearTrax tạo bánh răng; AutoLISP tự động hóa AutoCAD; Mastercam lập trình gia công CNC. Chọn phần mềm theo việc cần làm: đồ án sinh viên, thiết kế sản xuất hay gia công.
Nội dung
- 1) Phần mềm vẽ hộp giảm tốc dùng để làm gì?
- 2) Phần mềm Autodesk Inventor vẽ hộp giảm tốc
- 3) Phần mềm Mastercam cho gia công chi tiết hộp giảm tốc
- 4) Phần mềm Siemens NX
- 5) Phần mềm CTM Center tính toán chi tiết máy
- 6) Phần mềm GearTrax tạo bánh răng
- 7) AutoLISP tự động hóa bản vẽ trong AutoCAD
- 8) So sánh nhanh các phần mềm vẽ hộp giảm tốc
- 9) Ứng dụng của phần mềm vẽ hộp giảm tốc
- 10) Ưu điểm và hạn chế khi thiết kế hộp giảm tốc bằng phần mềm
- 11) Bản vẽ một số dòng hộp giảm tốc thông dụng
- 12) Câu hỏi thường gặp về phần mềm vẽ hộp giảm tốc
1) Phần mềm vẽ hộp giảm tốc dùng để làm gì?
Trước đây bản vẽ hộp giảm tốc làm tay trên giấy A0, sai một kích thước là tẩy cả tuần. Giờ quy trình gồm ba phần: tính toán (công suất, tỉ số, bánh răng, trục, ổ), dựng mô hình 3D để kiểm tra va chạm, và xuất bản vẽ 2D có dung sai, độ nhám. Phần mềm làm nhanh phần lặp lại, nhưng kỹ sư vẫn phải chọn kết cấu, kiểm tra số liệu và chịu trách nhiệm bản vẽ.

a) Quy trình thiết kế hộp giảm tốc trên máy tính
- Tính hệ dẫn động: công suất, chọn motor, phân phối tỉ số (CTM Center, bảng tính Excel).
- Tính bộ truyền: khoảng cách trục, môđun, số răng (CTM Center, Inventor Design Accelerator).
- Dựng 3D bánh răng, trục, ổ, vỏ (Inventor, NX, SolidWorks, GearTrax hỗ trợ bánh răng).
- Lắp ráp, kiểm tra va chạm, mô phỏng chuyển động.
- Xuất bản vẽ lắp A0, bản vẽ chi tiết A3, bảng kê, dung sai (AutoCAD, AutoLISP tự động hóa).
- Lập trình gia công chi tiết (Mastercam, NX CAM).
2) Phần mềm Autodesk Inventor vẽ hộp giảm tốc
Inventor Professional là phần mềm 3D tham số, mạnh ở cụm Design Accelerator: tạo nhanh bánh răng trụ, bánh răng côn, trục vít bánh vít, trục, then, ổ lăn kèm tính bền theo tiêu chuẩn. Từ mô hình 3D xuất thẳng bản vẽ 2D, gộp được dữ liệu AutoCAD. Inventor hợp đồ án chi tiết máy và thiết kế hộp số sản xuất loạt nhỏ.

a) Cách có bản quyền Inventor hợp lệ
- Sinh viên, giảng viên: đăng ký tài khoản Autodesk Education bằng email trường, nhận giấy phép giáo dục miễn phí theo năm.
- Doanh nghiệp: thuê bao theo tháng hoặc năm, có bản dùng thử ngắn hạn.
- Bản crack thường đi kèm phần mềm độc hại, file bản vẽ lỗi khi mở máy khác; với công việc thương mại còn rủi ro pháp lý.
Video tính toán và thiết kế vỏ hộp giảm tốc trên Inventor:
3) Phần mềm Mastercam cho gia công chi tiết hộp giảm tốc
Mastercam không dùng để thiết kế hộp số mà để lập trình gia công CNC: phay mặt lắp ghép vỏ hộp, khoan lỗ ổ, tiện trục, phay rãnh then. Phần mềm có phay 2D, 3D, phay nhiều trục, tiện, mô phỏng đường dao để tránh va chạm dao – phôi. Người học có thể dùng bản học tập tại nhà của hãng để làm quen.

4) Phần mềm Siemens NX
NX gộp thiết kế 3D, mô phỏng và gia công trong một môi trường, hay dùng ở doanh nghiệp sản xuất hộp số, khuôn mẫu. Mô hình tham số giúp đổi một kích thước là cả cụm cập nhật; phần mô phỏng phân tích ứng suất trục, vỏ. Siemens có chương trình bản quyền giáo dục cho trường và sinh viên.

5) Phần mềm CTM Center tính toán chi tiết máy
CTM Center do Đại học Bách khoa Hà Nội phát triển, bám sát giáo trình chi tiết máy trong nước nên sinh viên làm đồ án dùng rất tiện. Các module chính:
- HTD: tính hệ dẫn động cơ khí (chọn motor, phân phối tỉ số, bảng công suất – tốc độ – momen).
- CTM2.a: thiết kế bộ truyền bánh răng, đai, xích, trục vít bánh vít.
- CTM2.b: tính và tra cứu ổ lăn.
- Menu CTM trong AutoCAD để vẽ chi tiết theo kết quả tính.
Hạn chế: chỉ hỗ trợ đến AutoCAD 2008, máy mới cần chạy chế độ tương thích. Link tham khảo: Tải tại đây.

6) Phần mềm GearTrax tạo bánh răng
GearTrax tạo nhanh bánh răng trụ thẳng, nghiêng, bánh răng côn, trục vít, puly, nhông xích rồi đẩy sang SolidWorks hoặc Inventor thành part 3D. Ví dụ tạo bánh răng côn răng thẳng:
- Chọn kiểu Bevel Gears, Bevel type Straight.
- Nhập môđun (hoặc Diametral Pitch), số răng; kiểm tra đường kính vòng chia (Pitch diameter) và vòng đỉnh (Outside diameter); khai báo moay ơ (Hub), rãnh then (Key).
- Chọn tab CAD, bấm Create in CAD để tạo part trong phần mềm 3D.

7) AutoLISP tự động hóa bản vẽ trong AutoCAD
AutoLISP là ngôn ngữ lập trình dạng script chạy trong AutoCAD, file đuôi .LSP soạn bằng Notepad. Thợ vẽ hay dùng lisp để đánh số chi tiết, vẽ bánh răng theo môđun, ghi kích thước hàng loạt, xuất bảng kê.
- Nạp lisp: menu Tools → Load Application, hoặc gõ lệnh APPLOAD (AP), chọn file rồi Load; tích Add to History để lần sau chọn lại nhanh.
- Tìm lệnh tắt: mở file .LSP bằng Notepad, Ctrl+F tìm "C:", chữ ngay sau là lệnh gọi.
- Chỉ nạp lisp từ nguồn tin cậy, mở xem nội dung trước khi chạy.
Link tham khảo: Tải tại đây.

Video hướng dẫn vẽ hộp giảm tốc:
8) So sánh nhanh các phần mềm vẽ hộp giảm tốc
| Phần mềm | Việc làm tốt nhất | Hợp với ai | Lưu ý |
| CTM Center | Tính toán đồ án theo giáo trình Việt Nam | Sinh viên năm 3–4 | Chỉ chạy với AutoCAD đời cũ |
| Inventor | 3D tham số, Design Accelerator bánh răng, trục, ổ | Sinh viên, kỹ sư thiết kế | Có bản quyền giáo dục miễn phí |
| SolidWorks | 3D, lắp ráp, mô phỏng chuyển động | Kỹ sư thiết kế, xưởng cơ khí | Thư viện Toolbox có bánh răng tiêu chuẩn |
| NX | Thiết kế, mô phỏng, CAM trong một gói | Doanh nghiệp sản xuất | Nặng, cần máy cấu hình cao |
| GearTrax | Tạo nhanh bánh răng, puly, nhông | Người dùng SolidWorks/Inventor | Phần mềm thương mại, có bản dùng thử |
| AutoLISP | Tự động hóa thao tác AutoCAD | Người vẽ 2D nhiều | Cần đọc hiểu code trước khi chạy |
| Mastercam | Lập trình gia công CNC | Thợ CNC, xưởng gia công | Không phải phần mềm thiết kế |
- Đồ án: CTM Center tính, Inventor hoặc SolidWorks dựng 3D, AutoCAD ra bản vẽ.
- Sản xuất: Inventor/SolidWorks/NX thiết kế, Mastercam hoặc NX CAM gia công.
- Phân tích ứng suất trong phần mềm chỉ đúng khi tải, vật liệu, ràng buộc khai báo đúng.
9) Ứng dụng của phần mềm vẽ hộp giảm tốc
- Làm đồ án chi tiết máy hộp giảm tốc 2 cấp, hộp côn trụ, hộp trục vít bánh vít.
- Thiết kế vỏ hộp giảm tốc, bản vẽ lắp hộp số, bản vẽ chi tiết trục và bánh răng.
- Vẽ lại hộp số cũ để gia công thay thế bánh răng, trục, nắp ổ.
- Kiểm tra va chạm khi ghép motor, khớp nối, hộp số lên bệ máy.
- Lập trình CNC phay vỏ hộp, tiện trục, phay răng.
- Tra cứu kích thước lắp đặt để chọn hộp số thay thế đúng bệ cũ.
10) Ưu điểm và hạn chế khi thiết kế hộp giảm tốc bằng phần mềm
a) Ưu điểm
- Tính toán nhanh, đổi thông số là cập nhật cả cụm.
- Thấy trước va chạm, sai lắp ghép trước khi gia công.
- Bản vẽ sạch, dễ sửa, dễ gửi xưởng.
b) Hạn chế
- Phần mềm bản quyền thương mại có chi phí cao.
- Kết quả chỉ đúng khi số liệu đầu vào đúng.
- Cần thời gian học, máy tính cấu hình đủ mạnh cho lắp ráp lớn.
11) Bản vẽ một số dòng hộp giảm tốc thông dụng
Hộp giảm tốc bánh răng côn là hộp số giảm tốc gồm bánh răng côn răng thẳng và bánh răng côn trụ
Hộp giảm tốc NMRV là loại giảm tốc trục vít bánh vít có tỉ số truyền 5 tới 10000, giảm 5 lần tới 10 000 lần
Hộp giảm tốc trục vít WPA hay hộp số trục vít WPA gồm bánh răng (bánh nhông) hợp kim đồng và guồng xoắn
Hộp giảm tốc trục vít WPS còn gọi là hộp giảm tốc trục vít WPDS gồm bánh răng hợp kim đồng và guồng xoắn.
Hộp giảm tốc trục vít WPX WPO trục vuông góc gồm bánh răng hợp kim đồng và guồng xoắn.
Hộp giảm tốc 2 cấp còn gọi là hộp số giảm tốc 2 cấp là phần máy hỗ trợ động cơ điện giảm tốc độ đi nhiều lần, tốc độ chậm
Hôp giảm tốc ZQ còn gọi là hộp số giảm tốc ZQ hay hộp giảm tốc cẩu trục ZQ chuyên dụng làm tời bò, máy cầu trục, thiết bị nâng hạ.
Hộp giảm tốc F trục song song còn gọi là hộp số FA FF FAF
12) Câu hỏi thường gặp về phần mềm vẽ hộp giảm tốc
a) Người sắp chọn, mua phần mềm vẽ hộp giảm tốc cần hỏi gì, xác minh gì
- Nên hỏi bên bán bản quyền những gì? Giấy phép thuộc loại nào (thuê bao năm, vĩnh viễn, mạng), dùng trên mấy máy, có kèm module gì (Inventor Professional mới có mô phỏng ứng suất đầy đủ), có hỗ trợ cập nhật và đào tạo không.
- Kiểm tra bản quyền thật bằng cách nào? Giấy phép gắn với tài khoản chính chủ trên trang của hãng, hóa đơn ghi đúng tên sản phẩm và thời hạn. Bản "kích hoạt sẵn" phải tắt diệt virus mới cài là dấu hiệu không hợp lệ.
- Máy tính cần cấu hình thế nào? Với lắp ráp hộp số vài trăm chi tiết: CPU 6 nhân trở lên, RAM 16–32 GB, card đồ họa rời, ổ SSD. CTM Center và AutoCAD 2D chạy được trên máy văn phòng.
- Sinh viên có cách dùng hợp lệ miễn phí không? Có. Autodesk cấp bản quyền giáo dục cho Inventor, AutoCAD; nhiều hãng khác có bản học tập. Chỉ dùng cho học tập, không dùng cho hợp đồng thương mại.
- Chi phí tham khảo? Theo giá trung bình thị trường Việt Nam, thuê bao phần mềm CAD 3D thương mại khoảng vài chục triệu đồng mỗi năm cho một máy; phần mềm CAM chuyên nghiệp cao hơn tùy module.
- Có phần mềm miễn phí nào dùng được cho vẽ hộp số không? FreeCAD là phần mềm mã nguồn mở, có bàn làm việc tạo bánh răng thân khai; Fusion 360 có giấy phép cá nhân và giáo dục với điều kiện riêng của hãng. Hai phần mềm này đủ cho mô hình hộp số đơn giản và đồ án, còn hồ sơ sản xuất lớn thì phần mềm thương mại vẫn tiện hơn.
b) Người đã cài: dùng phần mềm cho đúng, khai thác tối ưu
- Bắt đầu một bản vẽ hộp số từ đâu? Tính xong tỉ số và kích thước bánh răng, dựng trục và bánh răng trước, lắp ổ, sau đó mới dựng vỏ bao quanh theo khe hở. Dựng vỏ trước rồi nhét bánh răng vào là cách hay phải làm lại.
- Dùng Design Accelerator của Inventor thế nào cho đúng? Nhập công suất, tốc độ, vật liệu và hệ số tải; xem bảng kiểm tra bền; chỉ chấp nhận khi hệ số an toàn đạt. Lưu thông số vào file để sau sửa nhanh.
- Xuất bản vẽ 2D có dung sai ra sao? Tạo template theo tiêu chuẩn TCVN/ISO, ghi kiểu lắp ổ (k6 trục, H7 lỗ vỏ), lắp bánh răng H7/k6, độ nhám mặt lắp ổ khoảng Ra 0,8–1,6.
- Làm việc nhóm với file 3D thế nào? Đặt cấu trúc thư mục project, đặt tên chi tiết theo mã, không đổi tên file ngoài phần mềm vì sẽ đứt liên kết lắp ráp.
- Chạy mô phỏng ứng suất cần nhập gì? Vật liệu đúng mác, lực và momen thực tế (từ công thức T = 9550 × P / n), ràng buộc ổ đỡ đúng; chia lưới mịn ở góc lượn, rãnh then.
c) Các lỗi người dùng thường mắc và cách chỉnh sửa
- Bánh răng 3D ăn khớp bị chồng hình? Sai khoảng cách trục hoặc chưa xoay pha răng. Đặt khoảng cách trục đúng a = m(Z1 + Z2)/2 (răng thẳng), dùng ràng buộc chuyển động của phần mềm để xoay đúng pha.
- Mở file CTM Center báo lỗi trên máy mới? Phần mềm viết cho Windows và AutoCAD đời cũ. Chạy chế độ tương thích, quyền Administrator, hoặc dùng máy ảo cài bản AutoCAD tương ứng.
- Lisp chạy xong bản vẽ bị loạn lớp, loạn kiểu chữ? Lisp viết cho template khác. Mở code xem tên layer, kiểu chữ, sửa cho khớp template của mình, thử trên bản vẽ nháp trước.
- Bản vẽ in ra sai tỉ lệ? Vẽ trong Model nhưng ghi kích thước theo tỉ lệ khác Layout. Quy ước vẽ 1:1 trong Model, chỉnh tỉ lệ khung nhìn ở Layout, kiểu kích thước Annotative.
- Cài bản không rõ nguồn gốc rồi máy chậm, mất dữ liệu? Gỡ phần mềm, quét toàn bộ máy, đổi mật khẩu các tài khoản, cài lại bản hợp lệ; sao lưu bản vẽ định kỳ ra ổ ngoài.
d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước
- Cần biết gì trước khi học phần mềm? Vẽ kỹ thuật (hình chiếu, hình cắt, dung sai, độ nhám), chi tiết máy (bánh răng, trục, ổ, then), và các khái niệm công suất, momen, tỉ số truyền, hiệu suất. Phần mềm chỉ giúp vẽ nhanh cái mình đã hiểu.
- Học phần mềm theo thứ tự nào? AutoCAD 2D trước, sau đó một phần mềm 3D (Inventor hoặc SolidWorks), rồi CTM Center để tính đồ án; khi đi làm xưởng mới học thêm CAM.
- Nên tìm hiểu sản phẩm nào trước khi vẽ hộp số? Motor 3 pha rotor lồng sóc (đọc tem, tốc độ đồng bộ, hệ số trượt), hộp bánh răng trụ 1 cấp, rồi 2 cấp, sau đó hộp giảm tốc bánh răng côn và hộp trục vít.
- Tự kiểm chứng mô hình với thực tế thế nào? Đo một hộp số thật bằng thước cặp (khoảng cách trục, đường kính vòng đỉnh, số răng), suy ra môđun và tỉ số, dựng lại 3D và so với hộp thật. Đọc tem motor kéo hộp để biết công suất, tốc độ đầu vào.
- Có nên tự viết lisp không? Nên học cơ bản: vòng lặp, chọn đối tượng, ghi text. Viết được lisp đánh số chi tiết là đã tiết kiệm hàng giờ mỗi bản vẽ.
Nội Dung Có Thể Bạn Quan Tâm:
- Hộp Giảm Tốc Băng Tải: Cấu Tạo, Ứng Dụng, Thông Số Kỹ Thuật Và Cách Lựa chọn
- Các loại hộp giảm tốc nhiều người dùng nhất Châu Âu, Á
- Phương pháp tháp lắp hộp giảm tốc, bảo trì, sửa chữa
- Motor giảm tốc đảo chiều quay khi đấu điện
- Ưu nhược điểm motor giảm tốc cũ, giá cả, cách chọn
- Các motor giảm tốc rẻ nhất, bền nhất tại Việt Nam
- Cấu tạo hộp giảm tốc, thiết kế và tính lực truyền động bánh răng






