Motor IE1 - Hiệu Suất, Thông Số Và Cách Chọn Motor IE1
Motor IE1 là motor điện 3 pha có hiệu suất ở mức tiêu chuẩn (Standard Efficiency) – mức thấp nhất trong thang IE1, IE2, IE3, IE4 theo tiêu chuẩn IEC 60034-30. Motor IE1 rẻ, phổ biến, hợp máy chạy ít giờ, tải không liên tục hoặc thay thế tạm; máy chạy nhiều giờ mỗi ngày thì motor IE2, IE3 bù lại tiền chênh qua hóa đơn điện. Chọn motor IE1 thì vẫn theo công suất, số cực, mã khung, điện áp như motor thường, cộng thêm phép tính số giờ chạy để biết có nên lên IE2, IE3 hay không.
Nội dung
- 1) Motor IE1 là gì, các cấp hiệu suất IE
- 2) Bảng hiệu suất IE1, IE2, IE3 của motor 4 cực
- 3) Cấu tạo motor IE1
- 4) Dòng điện, điện áp và biến tần cho motor IE1
- 5) Các cỡ motor IE1 3 pha 4 cực thông dụng
- 6) Cách chọn motor IE1 hay IE2, IE3
- 7) Ứng dụng của motor IE1
- 8) Ưu điểm và nhược điểm của motor IE1
- 9) Giá motor IE1 tham khảo
- 10) Câu hỏi thường gặp về motor IE1
1) Motor IE1 là gì, các cấp hiệu suất IE
Tiêu chuẩn IEC 60034-30 (bản đầu năm 2008, bản cập nhật IEC 60034-30-1) chia motor điện xoay chiều thành các cấp hiệu suất:
- IE1 – hiệu suất tiêu chuẩn.
- IE2 – hiệu suất cao.
- IE3 – hiệu suất cao cấp (Premium).
- IE4 – hiệu suất siêu cao cấp, thường là motor nam châm vĩnh cửu hoặc rotor đồng.
Cấp IE chỉ nói về tổn hao điện thành nhiệt; motor IE1 vẫn chạy đủ công suất, đủ momen như ghi trên tem. Rất nhiều motor dòng Y, Y2, YX, MS đang chạy ở Việt Nam ở mức IE1 hoặc thấp hơn IE1, vì trước đây chưa bắt buộc dán nhãn hiệu suất.
| Tiêu chí | IE1 | IE2 | IE3 | IE4 |
| Hiệu suất | Thấp nhất | Trung bình | Cao | Cao nhất |
| Tiết kiệm năng lượng | Ít tiết kiệm nhất | Tiết kiệm hơn IE1 | Tiết kiệm đáng kể | Tiết kiệm nhiều nhất |
| Giá thành | Thấp nhất | Trung bình | Cao hơn IE1 và IE2 | Cao nhất |
2) Bảng hiệu suất IE1, IE2, IE3 của motor 4 cực
Hiệu suất danh định tối thiểu theo IEC 60034-30-1 cho motor 4 cực 50Hz (giá trị tham khảo, làm tròn):
| Công suất motor 4 cực | IE1 | IE2 | IE3 |
| 0,75kW | 72,1% | 79,6% | 82,5% |
| 1,5kW | 77,2% | 82,8% | 85,3% |
| 2,2kW | 79,7% | 84,3% | 86,7% |
| 4kW | 83,1% | 86,6% | 88,6% |
| 5,5kW | 84,7% | 87,7% | 89,6% |
| 7,5kW | 86,0% | 88,7% | 90,4% |
| 11kW | 87,6% | 89,8% | 91,4% |
| 15kW | 88,7% | 90,6% | 92,1% |
| 22kW | 89,9% | 91,6% | 93,0% |
| 37kW | 91,2% | 92,7% | 93,9% |
- Motor càng nhỏ, chênh lệch IE1 – IE3 càng lớn (0,75kW chênh hơn 10 điểm %).
- Ví dụ: motor 11kW chạy 16 giờ/ngày, 300 ngày/năm. IE1 lấy từ lưới khoảng 12,56kW, IE3 khoảng 12,04kW; chênh 0,52kW × 4.800 giờ ≈ 2.500 kWh/năm.
- Máy chạy vài giờ mỗi tuần thì chênh lệch tiền điện nhỏ, motor IE1 vẫn kinh tế.
3) Cấu tạo motor IE1
- Stator: lõi tôn silic ghép lá, quấn dây đồng (hoặc nhôm ở hàng rẻ) cách điện cấp B (130°C) hoặc F (155°C).
- Rotor lồng sóc: lõi tôn có thanh nhôm đúc nối tắt hai đầu, không có dây quấn, không chổi than.
- Vỏ: nhôm với khung nhỏ, gang với khung lớn; có cánh tản nhiệt và quạt đuôi.
- Hộp cực 6 đầu dây để đấu sao hoặc tam giác; bạc đạn hai đầu cốt.
So với IE3, motor IE1 thường dùng tôn tổn hao cao hơn, lõi ngắn hơn, ít đồng hơn – nên rẻ và nhẹ hơn, đổi lại tổn hao lớn hơn.
4) Dòng điện, điện áp và biến tần cho motor IE1
- Điện áp: motor nhỏ (thường tới 3kW) tem 220/380V Δ/Y – lưới 380V đấu sao, lưới 3 pha 220V đấu tam giác. Motor lớn (thường từ 4kW) tem 380V Δ hoặc 380/660V Δ/Y – lưới 380V đấu tam giác, khởi động sao – tam giác được.
- Dòng định mức 4 cực ở 380V ước khoảng 2A/kW với motor từ 2,2kW trở lên; motor IE1 cùng công suất có dòng cao hơn IE3 vài phần trăm.
- Chạy bền: giữ dòng làm việc thường xuyên khoảng 75–90% dòng định mức.
- Biến tần: chọn bằng công suất motor với tải bơm, quạt; lớn hơn một cấp với tải nặng khởi động. Motor IE1 cũ, cách điện cấp B chạy biến tần lâu ở tần số thấp dễ nóng; cài tần số tối thiểu khoảng 20–25Hz với tải momen không đổi.
5) Các cỡ motor IE1 3 pha 4 cực thông dụng
| Công suất | Mã khung | Trục cốt × bản cavet (mm) | Dòng 380V (A) | Cao × dài × ngang (mm) |
| 0,75kW 1HP | 80M2-4 | 19 × 6 | 2,0–2,1 | 214 × 289 × 160 |
| 1,5kW 2HP | 90L-4 | 24 × 8 | 3,6–3,7 | 245 × 346 × 176 |
| 2,2kW 3HP | 100L1-4 | 28 × 8 | 5,0–5,1 | 264 × 375 × 200 |
| 4kW 5,5HP | 112M-4 | 28 × 8 | 8,7–8,9 | 300 × 403 × 230 |
| 5,5kW 7,5HP | 132S-4 | 38 × 10 | 11,6–11,8 | 338 × 465 × 262 |
| 11kW 15HP | 160M-4 | 42 × 12 | 22–22,6 | 416 × 613 × 314 |
| 15kW 20HP | 160L-4 | 42 × 12 | 29,5–30,3 | 416 × 658 × 314 |
a) Motor IE1 0.75kW 1HP
Khung 80, cốt 19mm. Cỡ nhỏ nhất trong bảng nhưng chênh hiệu suất với IE3 lớn nhất (hơn 10 điểm %); máy chạy cả ngày nên tính kỹ.

b) Motor IE1 1.5kW 2HP
Khung 90L, cốt 24mm. Hay gặp ở máy xay, bơm nhỏ, quạt ly tâm.

c) Motor IE1 2.2kW 3HP
Khung 100L, cốt 28mm; cỡ lớn nhất thường chạy biến tần 1 pha vào – 3 pha 220V ra.

d) Motor IE1 4kW 5.5HP
Khung 112M, cốt 28mm, dòng khoảng 8,8A ở 380V.

e) Motor IE1 5.5kW 7.5HP
Khung 132S, cốt 38mm. Từ cỡ này nhiều nơi lắp khởi động sao – tam giác.

f) Motor IE1 11kW 15HP
Khung 160M, cốt 42mm. Chạy 2 ca/ngày thì chênh tiền điện so với IE3 khoảng vài triệu đồng mỗi năm.

g) Motor IE1 15kW 20HP
Khung 160L, cốt 42mm, dòng khoảng 30A ở 380V.

Các mẫu motor theo công suất có trong nhóm motor điện 3 pha.
6) Cách chọn motor IE1 hay IE2, IE3
- Tính số giờ chạy mỗi năm × chênh công suất đầu vào (P/η1 − P/η3) × giá điện = tiền điện chênh mỗi năm; so với tiền mua chênh giữa hai motor.
- Máy chạy dưới khoảng 1.000–2.000 giờ/năm (máy cưa, máy xay theo đợt, bơm chữa cháy dự phòng): motor IE1 thường kinh tế hơn.
- Bơm, quạt, máy nén chạy 2–3 ca: IE2, IE3 thường hoàn vốn trong 1–3 năm.
- Thay motor cũ: giữ đúng mã khung, cốt, lỗ chân; motor IE3 cùng công suất đôi khi dài hơn chút.
Bảng giá các hãng xem tại giá motor điện 3 pha; một số hãng có dòng IE2, IE3 như động cơ điện ABB, động cơ điện Siemens.
7) Ứng dụng của motor IE1
- Motor IE1 cho máy xây dựng chạy theo đợt: máy trộn vữa, máy nghiền đá nhỏ, tời kéo cát.
- Motor IE1 3 pha cho máy khuấy hóa chất, sơn, xà phòng chạy theo mẻ.
- Motor IE1 cho bơm chữa cháy, bơm tiêu úng, bơm dự phòng – chạy ít giờ mỗi năm.
- Motor IE1 giá rẻ cho băng tải xưởng nhỏ, máy quay thịt, máy làm khẩu trang chạy một ca.
- Motor IE1 cho bơm chân không, máy công cụ cũ cần thay thế đúng khung.
8) Ưu điểm và nhược điểm của motor IE1
a) Ưu điểm
- Giá thấp nhất trong các cấp hiệu suất, dễ mua, sẵn hàng.
- Kết cấu như motor 3 pha thông thường, thợ nào cũng sửa được, phụ tùng rẻ.
- Kích thước theo chuẩn IEC, thay thế motor cũ dễ.
b) Nhược điểm
- Tổn hao lớn hơn IE2, IE3: chạy nhiều giờ thì tiền điện cao hơn đáng kể.
- Nóng hơn IE3 cùng tải, cách điện lão hóa nhanh hơn nếu chạy sát định mức liên tục.
- Nhiều thị trường (EU…) đã không cho bán motor IE1 cho ứng dụng thông thường; hàng xuất khẩu kèm máy cần lưu ý.
9) Giá motor IE1 tham khảo
| Motor IE1 3 pha 4 cực | Giá trung bình thị trường Việt Nam |
| Motor IE1 1Hp 0.75kw 1 ngựa | 1.050.000 - 1.730.000 VND |
| Motor IE1 1.5Hp 1.1kw 1.5 ngựa | 1.525.000 - 1.930.000 VND |
| Motor IE1 2Hp 1.5kw 2 ngựa | 1.750.000 - 2.360.000 VND |
| Motor IE1 3Hp 2.2kw 3 ngựa | 2.290.000 - 2.930.000 VND |
| Motor IE1 4Hp 3kw 4 ngựa | 2.350.000 - 3.530.000 VND |
| Motor IE1 5Hp 4kw (3.7kw) 5 ngựa | 3.150.000 - 4.070.000 VND |
| Motor IE1 7.5Hp 5.5kw 7.5 ngựa | 4.250.000 - 5.720.000 VND |
| Motor IE1 10Hp 7.5kw 10 ngựa | 4.920.000 - 6.110.000 VND |
| Motor IE1 15Hp 11kw 15 ngựa | 7.400.000 - 9.220.000 VND |
| Motor IE1 20Hp 15kw 20 ngựa | 9.050.000 - 10.130.000 VND |
| Motor IE1 25Hp 18.5kw 25 ngựa | 12.850.000 - 14.330.000 VND |
| Motor IE1 30Hp 22kw 30 ngựa | 14.850.000 - 15.530.000 VND |
| Motor IE1 40Hp 30kw 40 ngựa | 17.000.000 - 19.990.000 VND |
| Motor IE1 50Hp 37kW 50 ngựa | 20.250.000 - 25.900.000 VND |
| Motor IE1 75Hp 55kw 75 ngựa | 29.590.000 - 31.330.000 VND |
| Motor IE1 100Hp 75kw 100 ngựa | 38.050.000 - 42.130.000 VND |
10) Câu hỏi thường gặp về motor IE1
a) Sắp mua motor IE1: cần hỏi gì, xác minh gì
- Làm sao biết motor là IE1, IE2 hay IE3? Nhìn tem: motor đạt chuẩn có in chữ IE1/IE2/IE3 và hiệu suất (%) ở 100% tải, nhiều hãng in cả 75% và 50% tải. Tem không ghi cấp IE và không ghi hiệu suất thì nên coi như IE1 hoặc thấp hơn.
- Cần hỏi người bán những gì? Cấp IE, hiệu suất, dây đồng hay nhôm, cấp cách điện, IP, mã khung, đường kính cốt, điện áp – kiểu đấu. Với motor chạy nhiều giờ, hỏi thêm giá bản IE2, IE3 cùng công suất để so.
- Đối chiếu tem với thực tế thế nào? Mã khung phải đúng chuẩn công suất (4kW 4 cực là 112M); dòng điện trên tem phải gần mức khoảng 2A/kW ở 380V với motor vừa. Tem ghi IE3 mà motor nhẹ, ngắn hơn hẳn hàng IE1 cùng hãng thì cần hỏi lại.
- Có nên mua IE1 để tiết kiệm tiền ban đầu? Tùy số giờ chạy. Máy chạy ít giờ thì IE1 hợp lý. Máy chạy 2–3 ca thì tính tiền điện chênh mỗi năm; nhiều trường hợp IE3 hoàn vốn trong 1–3 năm.
- Giá motor IE1 bao nhiêu? Theo giá trung bình thị trường Việt Nam, motor IE1 3 pha 4 cực 2,2kW khoảng 2,3–2,9 triệu đồng, 11kW khoảng 7,4–9,2 triệu đồng; bản IE3 thường cao hơn 20–50%.
b) Đã mua motor IE1: lắp đúng, dùng cho tiết kiệm điện
- Đấu sao hay tam giác? Theo tem: 220/380V Δ/Y thì lưới 380V đấu sao; 380V Δ thì lưới 380V đấu tam giác. Đấu nhầm là motor yếu hoặc cháy cuộn.
- Bảo vệ motor ra sao? CB, contactor, rơ le nhiệt chỉnh đúng dòng tem; motor từ 5,5kW nên thêm rơ le mất pha, lệch pha. Kiểm tra cách điện bằng mê-gôm kế trước khi chạy motor để kho lâu.
- Làm sao để motor IE1 bớt tốn điện? Chọn đúng công suất – motor non tải dưới 50% thì hiệu suất và cosφ đều tụt; bơm, quạt thì gắn biến tần giảm tốc thay vì tiết lưu van; bù cosφ bằng tụ bù ở tủ điện.
- Chạy thử cần đo gì? Dòng không tải, dòng có tải ba pha (chênh dưới 5–10%), nhiệt vỏ sau 1–2 giờ, tiếng bạc đạn. Ghi lại để so sánh về sau.
- Chạy biến tần với motor IE1 có ổn không? Ổn với motor còn tốt, cách điện cấp F. Cáp từ biến tần tới motor dài trên khoảng 50m thì thêm cuộn kháng đầu ra để giảm xung điện áp lên cuộn dây.
c) Lỗi hay gặp khi dùng motor IE1 và cách sửa
- Chọn motor quá lớn "cho dư". Motor 15kW kéo tải 6kW: dòng không tải lớn, cosφ thấp, tiền điện tăng mà máy không khỏe hơn. Cách sửa: đo công suất tải thực, thay motor đúng cỡ hoặc chạy biến tần.
- Đặt motor sát tường, chắn quạt đuôi. Motor nóng, cách điện lão hóa nhanh. Cách sửa: chừa khoảng trống phía quạt tối thiểu bằng 1/4 đường kính chụp quạt, vệ sinh cánh tản nhiệt.
- Thay motor IE1 bằng IE3 mà không kiểm tra kích thước. Motor IE3 dài hơn, puly lệch, dây đai mòn một bên. Cách sửa: đo lại vị trí puly, căn thẳng hàng bằng thước, dời motor trên ray.
- Bỏ rơ le mất pha. Mất một pha mà motor vẫn chạy, cháy cuộn trong vài phút. Cách sửa: lắp rơ le bảo vệ pha, kiểm tra cầu chì, tiếp điểm contactor.
- Tra mỡ bạc đạn quá nhiều. Bạc đạn nóng, mỡ chảy ra ngoài. Cách sửa: tra đúng lượng theo tem hoặc catalogue, mở nút xả mỡ cũ khi tra.
d) Sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước về motor IE1
- Khái niệm cần nắm? Hiệu suất η = công suất cơ ra / công suất điện vào; các loại tổn hao: tổn hao đồng (I²R), tổn hao sắt, tổn hao cơ, tổn hao tản. Hiểu tổn hao nào giảm được bằng vật liệu là hiểu vì sao IE3 đắt hơn IE1.
- Nên học sản phẩm nào trước? Motor 3 pha rotor lồng sóc 4 cực cỡ nhỏ, rồi học cách đọc tem có cấp IE, sau đó tới biến tần và cách tiết kiệm điện cho bơm quạt. Trang kỹ thuật motor điện có các bài nền về đấu dây, đo dòng.
- Thứ tự học hợp lý? Đọc tem → đấu sao, tam giác → đo dòng, đo cách điện → tính hiệu suất, cosφ từ số đo → so IE1 với IE3 bằng bảng IEC → tính tiền điện chênh và thời gian hoàn vốn.
- Tự kiểm chứng hiệu suất thế nào? Đo công suất điện vào bằng đồng hồ đo công suất 3 pha, đo tốc độ và ước momen tải; hoặc đơn giản hơn là so dòng điện của motor IE1 và IE3 cùng công suất trên cùng một tải.
- Có cần học tiêu chuẩn IEC không? Nên đọc phần định nghĩa cấp IE trong IEC 60034-30-1 và bảng hiệu suất tối thiểu; đây là chuẩn mà các hãng đều in theo trên tem.






