Hộp Giảm Tốc Trục Vít Bánh Vít 1 Cấp
Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 1 cấp là hộp số chỉ có một cặp truyền động: trục vít thép quay ăn vào bánh vít đồng, trục ra vuông góc với trục vào, tỉ số một cấp từ khoảng 5 tới 100. Loại này dùng nhiều cho băng tải nhẹ và vừa, máy đóng gói, máy trộn, cửa cổng, tời nhỏ vì gọn, rẻ, chạy êm và ở tỉ số lớn có khả năng tự giữ tải. Chọn hộp thì đi theo tốc độ trục ra (ra tỉ số), momen trục ra (ra size) và kiểu lắp (cốt âm, cốt dương, đứng, úp, mặt loa).
Nội dung
- 1) Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 1 cấp là gì?
- 2) Cấu tạo và nguyên lý hoạt động
- 3) Các dòng hộp trục vít 1 cấp phổ biến
- 4) Bản vẽ và cách tính chọn tỉ số, momen
- 5) Ứng dụng hộp giảm tốc trục vít bánh vít 1 cấp
- 6) Ưu điểm và nhược điểm
- 7) So sánh nhanh với các loại hộp khác
- 8) Câu hỏi thường gặp về hộp giảm tốc trục vít bánh vít 1 cấp
1) Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 1 cấp là gì?
Trục vít giống một con vít một hoặc vài đầu mối, bánh vít là bánh răng có răng cong ôm lấy trục vít. Mỗi vòng quay của trục vít một mối đẩy bánh vít đi một răng, nên bánh vít 30 răng ăn trục vít một mối cho tỉ số 30. Đó là lý do một cặp trục vít đã cho tỉ số lớn mà hộp bánh răng trụ phải dùng hai, ba cấp mới đạt được.

Ảnh trên là hộp trục vít cốt âm gắn motor thành motor giảm tốc trục vuông góc. Vỏ hộp thường là gang (dòng WP) hoặc nhôm đúc (dòng NMRV cỡ nhỏ và vừa), trục vít thép tôi cứng mài, vành bánh vít bằng đồng thiếc để chịu mài mòn và trượt.
2) Cấu tạo và nguyên lý hoạt động
a) Các chi tiết chính
- Vỏ hộp: gang đúc hoặc nhôm đúc, có lỗ bắt chân đế, mặt bích, mặt loa nối motor.
- Trục vít: thép hợp kim, ren được tôi và mài; đỡ trên hai ổ bi đũa côn hoặc bi cầu chịu lực dọc trục.
- Bánh vít: vành đồng thiếc ép lên may-ơ gang hoặc thép, răng cắt theo dao phay lăn.
- Trục ra: cốt dương (trục đặc) hoặc cốt âm (lỗ có rãnh then) để xỏ thẳng vào trục máy.
- Phốt dầu, nút thông hơi, nút châm và xả dầu.
b) Nguyên lý truyền động
Motor quay trục vít, ren trục vít trượt trên răng bánh vít và đẩy bánh vít quay chậm lại theo tỉ số i = số răng bánh vít / số mối ren trục vít. Vì là ăn khớp trượt chứ không lăn như bánh răng trụ, hộp trục vít nóng hơn và hiệu suất thấp hơn, tỉ số càng lớn hiệu suất càng giảm: tỉ số 10 khoảng 80–87%, tỉ số 30 khoảng 70–75%, tỉ số 60 khoảng 55–62% (số liệu phổ biến, tùy hãng và tốc độ).

c) Khả năng tự hãm
Khi góc nâng ren trục vít nhỏ (thường ở tỉ số lớn, trục vít một mối), ma sát đủ lớn để bánh vít không đẩy ngược được trục vít: tải treo đứng yên khi cắt điện. Tỉ số nhỏ (5–15) gần như không tự hãm. Ngay cả ở tỉ số lớn, rung động và nhiệt độ cao có thể làm mất tự hãm, nên tời, nâng hạ có người đứng dưới vẫn cần motor có phanh từ.
3) Các dòng hộp trục vít 1 cấp phổ biến
a) Dòng WP vỏ gang (WPA, WPS, WPO, WPX, WPDA, WPDS…)
Ký hiệu chữ cuối cho biết vị trí trục vào – trục ra: hộp số giảm tốc WPA trục vào nằm dưới, hộp số giảm tốc WPS trục vào nằm trên, hộp giảm tốc trục vít WPX WPO trục vuông góc kiểu đứng và kiểu úp; chữ D (WPDA, WPDS…) là bản có mặt loa lắp thẳng motor. Size thường từ 40 tới 250, tỉ số danh định 10, 15, 20, 25, 30, 40, 50, 60, lắp motor khoảng 0,18–15 kW. Hàng Đài Loan có các ký hiệu khác như HW, LW, UW, VW, HMW, LMW, UMW, VMW tương ứng các kiểu bố trí trục.
b) Dòng NMRV vỏ nhôm
Hộp giảm tốc NMRV vỏ nhôm vuông, cốt âm, size từ 025 tới 150, tỉ số từ 5 tới 100. Nhẹ, gọn, lắp được nhiều tư thế, dầu tổng hợp châm sẵn với size nhỏ. Hợp với băng tải con lăn, máy đóng gói, máy chiết rót, cửa tự động.

c) Hộp HW, LW, HMW, LMW
- HW (thường gọi tương đương WPS, ký hiệu BSS ở một số hãng): thân cứng, trục vào nằm trên trục ra.
- LW: kiểu đứng, cốt ra dương, đặt cố định trên bệ.
- HMW, LMW: bản có mặt loa nối thẳng motor, đỡ phải dùng khớp nối rời.
4) Bản vẽ và cách tính chọn tỉ số, momen
Bản vẽ kích thước từng dòng (WPA, WPS, WPX – WPO, NMRV) cho biết chiều cao tâm trục, khoảng cách lỗ chân đế, đường kính cốt vào – cốt ra và kích thước then. Trước khi đặt hàng nên đối chiếu bản vẽ với bệ máy cũ để khỏi phải khoan lại bệ.
a) Năm thông số cần xác định
- Công suất vào và momen cần ở trục ra.
- Tốc độ trục vào (motor 4 cực khoảng 1.400–1.450 vòng/phút là chuẩn) và tốc độ trục ra cần có.
- Hiệu suất của hộp ở tỉ số đó.
- Hướng trục vào – trục ra (trên, dưới, đứng, úp) và chiều quay.
- Hệ số làm việc SF theo số giờ chạy mỗi ngày, số lần khởi động và kiểu tải.
b) Công thức và ví dụ
Tỉ số i = n motor / n ra. Momen ra T2 ≈ 9.550 × P × η × i / n1. Ví dụ motor 4 cực 1,5 kW, 1.450 vòng/phút, hộp tỉ số 30, hiệu suất khoảng 0,72: tốc độ ra khoảng 48 vòng/phút, momen ra khoảng 9.550 × 1,5 × 0,72 × 30 / 1.450 ≈ 213 N.m. Băng tải chạy 8–10 giờ/ngày, tải đều thì nhân SF khoảng 1,25: hộp chọn phải có momen cho phép ở trục ra từ khoảng 265 N.m trở lên ở tỉ số 30.
- Cùng motor, tỉ số càng lớn thì momen ra càng lớn nhưng hiệu suất càng thấp, motor phải lớn hơn cho cùng công suất ra.
- Hộp trục vít chạy nóng hơn hộp bánh răng: nhiệt độ vỏ 70–85°C khi chạy liên tục là thường gặp ở tỉ số lớn.
- Momen cho phép trong catalogue thường ứng với tốc độ vào 1.400–1.450 vòng/phút; dùng motor 2 cực thì momen cho phép giảm.
c) Motor kéo hộp trục vít: điện áp, dòng điện, biến tần
Hộp trục vít size nhỏ hay đi với motor 1 pha 220V hoặc 3 pha 220/380V từ 0,18 tới 2,2 kW; size lớn tới 15 kW đi với motor 3 pha 380V. Dòng định mức motor 3 pha 380V khoảng 2 A/kW (0,37 kW khoảng 1 A; 0,75 kW khoảng 2 A; 1,5 kW khoảng 3,5 A; 2,2 kW khoảng 5 A; 5,5 kW khoảng 11–12 A); motor 1 pha 220V dòng gần gấp ba (0,75 kW khoảng 5 A, 1,5 kW khoảng 9–10 A). Cần chỉnh tốc thì dùng biến tần có dòng ra lớn hơn hoặc bằng dòng tem motor; nguồn 1 pha cho motor 3 pha nhỏ thì dùng biến tần vào 1 pha 220V ra 3 pha 220V, motor đấu tam giác. Xem thêm các dòng motor điện 3 pha theo công suất.
5) Ứng dụng hộp giảm tốc trục vít bánh vít 1 cấp
- Băng tải con lăn, băng tải PVC, băng tải đóng thùng, băng tải thủy sản – bánh kẹo dùng NMRV cốt âm gắn thẳng trục con lăn.
- Máy trộn bột, máy khuấy thực phẩm, máy rang hạt điều, máy rang cà phê tốc độ chậm.
- Cửa cổng trượt, cửa cuốn công nghiệp, rèm nhà kính, máy cuốn bạt.
- Tời kéo nhỏ, bàn nâng, cơ cấu nâng hạ ngắn có thêm phanh motor.
- Máy đóng gói, máy chiết rót, máy dán nhãn, máy in bao bì.
- Máy ép, máy cán dẹt nhỏ, máy uốn ống, máy quấn dây cần momen lớn tốc độ chậm.
6) Ưu điểm và nhược điểm
a) Ưu điểm
- Tỉ số lớn chỉ trong một cấp, hộp gọn, trục ra vuông góc tiết kiệm chỗ.
- Chạy êm, ít ồn vì ăn khớp trượt liên tục.
- Ở tỉ số lớn có khả năng tự hãm, giữ tải khi cắt điện trong điều kiện không rung.
- Giá rẻ, nhiều kiểu lắp, cốt âm lắp thẳng vào trục máy không cần khớp nối.
b) Nhược điểm
- Hiệu suất thấp hơn hộp bánh răng, tỉ số lớn còn khoảng 55–65%, hao điện hơn khi chạy nhiều giờ.
- Sinh nhiệt nhiều, bánh vít đồng mòn dần, khe hở tăng theo thời gian.
- Không hợp với công suất lớn chạy liên tục nhiều ca; từ khoảng 15–22 kW trở lên người ta chuyển sang hộp bánh răng côn – trụ.
7) So sánh nhanh với các loại hộp khác
- So với hộp bánh răng côn – trụ (trục vuông góc): côn – trụ hiệu suất khoảng 94–96%, bền hơn khi chạy nhiều ca, nhưng giá cao hơn và không tự hãm.
- So với hộp hành tinh: hành tinh hiệu suất cao, khe hở nhỏ, gọn ở momen lớn, giá cao; hộp trục vít rẻ và chạy êm hơn.
- So với hộp trục vít 2 cấp: 2 cấp cho tỉ số tới vài nghìn, nhưng hiệu suất thấp hơn nữa; khi cần chậm hơn, có thể ghép hộp bánh răng trước hộp trục vít để giữ hiệu suất.
id="">
8) Câu hỏi thường gặp về hộp giảm tốc trục vít bánh vít 1 cấp
a) Người sắp mua hộp giảm tốc trục vít cần hỏi gì, xác minh gì
- Cần đưa thông số gì để chọn đúng hộp trục vít? Tốc độ trục ra cần có (hoặc tỉ số), công suất motor và số cực (4 cực là phổ biến), momen tải hoặc lực và đường kính tang, số giờ chạy mỗi ngày, kiểu lắp (WPA, WPS, WPX, WPO hay NMRV cốt âm), đường kính trục máy nếu dùng cốt âm. Hộp cốt âm phải khớp đúng đường kính và rãnh then của trục máy.
- Tem hộp trục vít ghi gì và kiểm tra thế nào? Tem ghi dòng hộp, size (ví dụ NMRV 063, WPA 80), tỉ số (ví dụ 1/30), loại dầu và lượng dầu. Kiểm tra tỉ số bằng cách quay trục vào đếm vòng: tỉ số 30 thì quay 30 vòng trục vào, trục ra đi đúng một vòng.
- Làm sao nhận ra hộp kém chất lượng? Lắc trục ra cảm nhận khe hở: hộp mới chỉ rơ nhẹ, đều. Nhìn qua lỗ châm dầu thấy màu vành bánh vít: đồng thiếc màu vàng đỏ, đồng pha kém màu nhạt hoặc vàng chanh. Vỏ hộp nhẹ bất thường so với cùng size của hãng khác, nắp sơn che rỗ đúc là dấu hiệu cần hỏi lại.
- Chọn size theo công suất motor có ổn không? Chỉ là bước đầu. Cùng motor 1,5 kW, ở tỉ số 10 hộp NMRV 063 có thể vừa, nhưng ở tỉ số 60 momen ra tăng nhiều nên phải lên NMRV 090 hoặc lớn hơn. Đối chiếu bảng momen cho phép theo đúng tỉ số trong catalogue của hãng.
- Giá hộp giảm tốc trục vít khoảng bao nhiêu? Giá trung bình thị trường Việt Nam: NMRV size nhỏ (030–050) thường từ vài trăm nghìn tới khoảng hơn một triệu đồng; NMRV 063–090 khoảng một tới vài triệu; dòng WP vỏ gang size 60–120 từ khoảng vài triệu tới chục triệu, size lớn hơn cao hơn nữa. Mua kèm motor thì cộng thêm giá motor theo công suất.
b) Người đã mua: lắp cho đúng, dùng cho bền
- Lắp hộp cốt âm vào trục máy cần chú ý gì? Bôi mỡ chống kẹt lên trục máy, then lắp vừa khít, không đóng búa vào vỏ hộp. Dùng tay đòn chống xoay (torque arm) hoặc bắt chân hộp vào khung, để hộp không xoay theo trục. Lắp lệch tâm hoặc ép mạnh làm vỡ ổ trục ra sau vài tuần.
- Dầu cho hộp trục vít dùng loại gì, châm bao nhiêu? Dùng dầu chuyên cho bộ truyền trục vít bánh vít đồng, độ nhớt thường ISO VG 320 hoặc 460; NMRV size nhỏ thường đã châm dầu tổng hợp từ nhà máy. Mức dầu theo tư thế lắp ghi trên tem hoặc catalogue; hộp WP nằm ngang thường châm tới mắt thăm. Thay lần đầu sau khoảng 300–400 giờ, sau đó khoảng 2.500–4.000 giờ tùy nhiệt độ làm việc.
- Đấu điện và chạy thử ra sao? Motor 3 pha 220/380V chạy lưới 380V đấu sao; nhấp kiểm tra chiều quay rồi mới nối tải. Chạy không tải 20–30 phút để trục vít và bánh vít rà khớp, đo dòng không vượt dòng tem. Tăng tải dần trong vài ngày đầu, hộp trục vít mới thường nóng hơn và êm dần sau giai đoạn rà.
- Có nên dùng biến tần chạy chậm hộp trục vít? Được, nhưng nhớ hai điều: ở tần số thấp, quạt motor quay chậm nên motor nóng hơn; và hiệu suất hộp trục vít giảm khi tốc độ trục vít thấp (ma sát tăng), nên momen ra thực tế giảm. Nếu thường chạy dưới khoảng 25 Hz, chọn tỉ số hộp lớn hơn để biến tần chạy quanh 40–50 Hz.
- Muốn đỡ hao điện thì làm gì? Chọn tỉ số vừa đủ, không lấy tỉ số quá lớn rồi chạy biến tần cao tần để bù tốc độ. Với máy chạy 2–3 ca liên tục, cân nhắc hộp bánh răng côn – trụ thay cho trục vít tỉ số lớn: chênh lệch hiệu suất 20–35% quy ra tiền điện mỗi năm khá đáng kể.
c) Các lỗi người dùng thường mắc và cách chỉnh sửa
- Hộp nóng quá tay, dầu bốc mùi khét: lỗi do đâu? Thường do tải vượt momen cho phép, dầu sai độ nhớt hoặc thiếu dầu, nút thông hơi bị bít. Bước 1: đo dòng motor so với tem. Bước 2: kiểm tra mức và màu dầu, thay dầu đúng loại. Bước 3: nếu dòng vẫn cao ở tải bình thường, tính lại momen và lên size hộp.
- Trục ra rơ nhiều, khi đảo chiều nghe tiếng "cộc": sửa thế nào? Bánh vít đồng đã mòn hoặc ổ trục vít bị rơ dọc. Tháo nắp, kiểm tra răng bánh vít: mòn mỏng, có vảy đồng trong dầu thì thay bộ trục vít – bánh vít cùng lúc. Nếu chỉ rơ dọc trục vít thì thay ổ và chỉnh lại đệm điều chỉnh.
- Lắp tải treo nhưng tải vẫn tụt khi cắt điện: vì sao? Tỉ số hộp nhỏ hoặc trục vít nhiều mối nên không tự hãm, hoặc rung làm mất tự hãm. Sửa: thay motor có phanh từ, hoặc lắp phanh riêng trên trục; với tời nâng, phanh là bộ phận không thể bỏ qua.
- Xì dầu ở phốt trục vào phía mặt loa: xử lý ra sao? Kiểm tra mức dầu theo tư thế lắp: hộp đặt đứng với motor nằm dưới thì dầu ngập phốt trục vào, phải dùng đúng tư thế đã đặt hàng hoặc giảm mức dầu theo catalogue. Thay phốt, thông nút thông hơi và đặt nút ở vị trí cao nhất.
- Motor kêu ù, không chạy nổi lúc khởi động có tải: lỗi gì? Hộp trục vít tỉ số lớn khi lạnh có ma sát khởi động cao, cộng tải nặng làm motor 1 pha không đủ momen khởi động. Kiểm tra tụ đề, tụ ngậm; với motor 3 pha kiểm tra mất pha. Có thể chuyển sang motor 3 pha kèm biến tần với chức năng tăng momen khởi động.
d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước
- Cần nắm khái niệm nào để hiểu hộp trục vít? Số mối ren, góc nâng ren, mô đun dọc trục, hệ số ma sát và góc ma sát (để hiểu tự hãm), hiệu suất, tỉ số truyền, momen xoắn và công thức T = 9.550 × P / n, hệ số làm việc SF.
- Nên học sản phẩm nào trước? Học motor 3 pha rotor lồng sóc và cách đọc tem trước, sau đó hộp bánh răng trụ một cấp để hiểu ăn khớp lăn, rồi mới tới hộp trục vít (ăn khớp trượt). So sánh hai loại sẽ thấy vì sao hiệu suất và nhiệt độ khác nhau. Các bài trong mục kỹ thuật hộp giảm tốc giúp đi tiếp sang hộp côn – trụ, cyclo, hành tinh.
- Thứ tự học tính toán hộp trục vít? Chọn vật liệu cặp trục vít – bánh vít, tính vận tốc trượt, chọn ứng suất cho phép, tính theo độ bền tiếp xúc và uốn, tính nhiệt (hộp trục vít thường bị giới hạn bởi nhiệt chứ không phải độ bền), sau đó mới tính trục, ổ và vỏ.
- Tự kiểm chứng ngoài xưởng thế nào? Đọc tem motor và hộp, đo dòng motor khi có tải bằng ampe kìm, đo tốc độ trục ra, đo nhiệt độ vỏ hộp bằng súng nhiệt. Tính công suất vào từ dòng và điện áp, ước momen ra, từ đó ước hiệu suất thực của hộp và so với số liệu catalogue.
Nội Dung Có Thể Bạn Quan Tâm:
- Hôp Giảm Tốc NMRV Các Size, Cấu Tạo, Mã Hàng
- Hộp Giảm Tốc Trục Vít WPA Các Size, Tỉ Số Truyền, Động Cơ Thích Hợp Thông Dụng Nhất
- Hộp Giảm Tốc Băng Tải: Cấu Tạo, Ứng Dụng, Thông Số Kỹ Thuật Và Cách Lựa chọn
- Cấu tạo hộp giảm tốc, thiết kế và tính lực truyền động bánh răng
- Phương pháp tháp lắp hộp giảm tốc, bảo trì, sửa chữa
- Motor giảm tốc đảo chiều quay khi đấu điện
- Ưu nhược điểm motor giảm tốc cũ, giá cả, cách chọn
- Các loại hộp giảm tốc nhiều người dùng nhất Châu Âu, Á
- Các motor giảm tốc rẻ nhất, bền nhất tại Việt Nam






