Chất Lượng Động Cơ Điện Parma: 16 Tiêu Chí Kiểm Tra Motor Qua Ảnh Tháo Máy

Động cơ điện Parma là dòng motor điện công nghiệp sản xuất tại Trung Quốc theo tiêu chuẩn IEC, gồm motor 3 pha vỏ gang, vỏ nhôm và motor 1 pha, nằm ở phân khúc giá trung bình. Chất lượng một con motor, dù Parma hay hãng nào, quyết định bởi lõi thép, dây đồng, cách điện, trục, bạc đạn và vỏ gang. Bài này đi qua 16 điểm kiểm tra cụ thể bằng ảnh tháo máy so sánh, kèm thông số điện và cách tự thử motor trước khi đưa vào chạy.

1) Động cơ điện Parma là gì, gồm những dòng nào

Parma là thương hiệu motor điện xuất xứ Trung Quốc, chế tạo theo khung chuẩn IEC nên chiều cao tâm trục, lỗ chân đế, mặt bích lắp lẫn được với motor châu Âu cùng cỡ khung. Dòng phổ biến là motor 3 pha rotor lồng sóc vỏ gang cấp cách điện F, cấp bảo vệ IP55, điện áp 220/380V cho công suất nhỏ và 380/660V cho công suất từ khoảng 4 kW trở lên. Ngoài ra có motor vỏ nhôm, motor 1 pha, motor gắn hộp số và motor chạy biến tần.

Khách hàng chọn motor Parma thường vì giá thấp hơn hàng Nhật, Đức cùng công suất nhưng chất lượng cơ khí và điện ổn định hơn hàng trôi nổi không nhãn mác. Thông tin chung về dòng motor này có tại trang động cơ điện Parma và các loại motor điện 3 pha khác.

2) 16 tiêu chí kiểm tra chất lượng motor điện qua ảnh tháo máy

Các ảnh dưới đây đặt motor Parma (bên trái) cạnh một motor giá rẻ cùng công suất (bên phải) sau khi tháo rời. Người mua có thể dùng đúng các tiêu chí này để so bất kỳ hai con motor nào.

a) Lõi thép stator, rotor và độ mới của hàng

Tiêu chí 1, tôn silic sạch: lá tôn stator phải phẳng, xếp đều, không gợn sóng, không lẫn lá tôn tạp. Lá tôn nhấp nhô làm khe hở từ không đều, từ thông hao hụt, motor nóng hơn và yếu dần theo thời gian.

Tiêu chí 2, thời gian tồn kho: motor nằm kho lâu, kho ẩm thì lõi thép và trục bắt đầu gỉ. Lớp gỉ trên bề mặt rotor làm khe hở không khí bị bẩn, lâu ngày bạc đạn cũng gỉ theo.

Tiêu chí 3, số lá tôn trong rotor: mỗi stator, rotor ghép từ vài trăm lá tôn silic. Cùng chiều dài lõi, rotor làm từ khoảng 300 lá tôn mỏng giảm được dòng xoáy (dòng Fu-cô) tốt hơn rotor 250 lá tôn dày, nhờ đó ít sinh nhiệt và hiệu suất cao hơn. Đổi lại, tôn mỏng tốn chi phí cán và dập hơn.

Tiêu chí 4, sơn phủ rotor: rotor được phủ sơn cách điện, chống gỉ đủ dày thì chịu ẩm tốt. Lớp sơn mỏng, lộ thép là điểm bắt đầu của gỉ.

b) Vỏ motor, giấy cách điện và trục

Tiêu chí 5, độ dày thân vỏ và giấy cách điện: vỏ gang dày tản nhiệt đều, ít rung. Giấy cách điện trong rãnh stator và giữa các pha phải đủ lớp, phủ kín đầu cuộn; cắt giảm giấy là nguyên nhân chạm pha, chạm vỏ sau vài năm.

Tiêu chí 6, trục motor: trục gia công trên máy tự động, đúng dung sai thì lắp bạc đạn khít, quay tay thấy trơn đều. Trục gia công ẩu, lệch tâm là bạc đạn mòn nhanh, motor rung và kêu.

c) Ổ bi, nắp motor và chất lượng đúc gang

Tiêu chí 7, ca bi (phần gang ôm vòng bi): ca bi dày chịu được lực hướng kính từ puly, curoa. Ca bi mỏng dễ bị doãng sau thời gian chạy tải nặng, bạc đạn lỏng trong ổ.

Tiêu chí 8, nắp motor: so số gân chống đỡ quanh ổ bi (6 gân so với 3 gân) và độ dày khuôn gang. Nắp cứng giúp cốt motor đồng tâm, đỡ rung khi kéo tải lệch.

Tiêu chí 9, đúc gang: vỏ đúc mịn, dày đều, không rỗ khí. Vỏ gang tốt có tuổi thọ trên 15 năm nếu không bị va đập hay ăn mòn hóa chất.

d) Hộp cực điện và bảo vệ nhiệt

Tiêu chí 10, hộp cực bên ngoài: gioăng kín, nắp đậy khít, lỗ luồn cáp có đệm cao su, đạt IP55 thật sự chứ không chỉ in trên tem.

Tiêu chí 11, hộp cực bên trong: bên trong có sơn bảo quản, có gói chống ẩm, cọc đấu bằng đồng đủ sáu đầu dây với hai lỗ luồn cáp. Hộp cực chỉ có một lỗ ra, không chống ẩm thì nước đọng dễ làm chập cọc đấu.

Tiêu chí 12, bảo vệ nhiệt chống cháy cuộn dây: một số motor có rơ le nhiệt hoặc cảm biến nhiệt PTC gắn trong đầu cuộn, khi cuộn dây quá nóng sẽ ngắt mạch điều khiển trước khi cách điện bị hỏng.

e) Quy trình sản xuất, sơn, bạc đạn và đóng gói

Tiêu chí 13, độ đồng đều sản phẩm: motor từ nhà máy có quy trình kiểm soát thì hộp cực, chân đế, mặt bích đúng vị trí. Hộp cực lệch, chân đế lệch là dấu hiệu gia công không đồng bộ.

Tiêu chí 14, sơn vỏ và cánh quạt: sơn hai lớp có sấy chống oxy hóa, cánh quạt cũng được bảo vệ, đặc biệt quan trọng với motor đặt ngoài trời, gần biển.

Tiêu chí 15, kích thước bạc đạn đuôi: bạc đạn phía đuôi vẫn giữ đúng cỡ theo thiết kế dù chịu lực ít hơn đầu trục. Một số motor giá rẻ hạ cỡ bạc đạn đuôi để giảm giá, chạy lâu sẽ kêu ở đuôi.

Tiêu chí 16, đóng kiện: motor đóng kiện gỗ chắc chắn ít bị móp chụp quạt, cong trục khi vận chuyển đường dài.

3) Thông số điện cơ bản: dòng ampe, điện áp và biến tần

• Số dòng trên là khoảng tham khảo cho motor 4 cực hiệu suất IE2 – IE3, số chuẩn là số trên tem.
• Motor 3 pha 220/380V đấu sao ở lưới 380V; motor 380/660V đấu tam giác ở lưới 380V.
• Motor 1 pha 220V hiện chỉ có tới 7.5 kW, dòng lớn hơn motor 3 pha cùng công suất khoảng 2.5 – 3 lần.

Motor 3 pha vỏ gang cấp F chạy biến tần tốt trong dải khoảng 20 – 50 Hz với tải momen không đổi; chạy thấp hơn thường xuyên thì nên có quạt cưỡng bức. Biến tần chọn theo dòng đầu ra lớn hơn dòng tem motor, xem thêm tại bài biến tần là gì.

4) Cách tự kiểm tra chất lượng motor khi nhận hàng

1. Quay tay trục: phải trơn, đều, không có điểm nặng, không rơ dọc trục quá mức.
2. Đo cách điện bằng megomet 500V giữa cuộn dây và vỏ: motor mới thường trên 100 MΩ.
3. Đo điện trở ba cuộn: lệch nhau không quá khoảng 2 – 3%.
4. Chạy không tải 30 phút: đo dòng ba pha đều nhau, đo tốc độ motor 4 cực khoảng 1480 – 1495 vòng/phút khi không tải.
5. Chạy có tải: đo tốc độ và nhiệt độ vỏ. Motor 4 cực đủ tải mà tốc độ tụt xuống quanh 1350 vòng/phút là motor yếu, trượt lớn.
6. So hai motor cùng công suất của hai hãng trên cùng một tải: con nào mát hơn, dòng thấp hơn, đồng hồ điện quay chậm hơn là con tốt hơn.

5) Ứng dụng của động cơ điện Parma

• Motor điện 3 pha Parma kéo máy bơm nước ly tâm, bơm tưới tiêu, bơm cấp nước tòa nhà.
• Động cơ Parma cho quạt hút công nghiệp, quạt cấp gió lò hơi, quạt thông gió nhà xưởng.
• Motor Parma kéo máy nén khí piston, máy nén trục vít cỡ nhỏ và trung bình.
• Motor 3 pha vỏ gang cho máy nghiền, máy trộn bê tông, máy xay xát gạo, máy ép viên thức ăn chăn nuôi.
• Motor gắn hộp giảm tốc cho băng tải, gầu tải, máy khuấy bể xử lý nước thải.
• Motor chạy biến tần cho máy đùn nhựa, máy cán, máy kéo dây cần điều tốc.

6) Ưu điểm và nhược điểm của động cơ điện Parma

a) Ưu điểm

• Giá thấp hơn rõ so với motor Nhật, Đức cùng công suất, phù hợp công trình cần nhiều motor.
• Kích thước theo khung IEC, thay thế lẫn được với motor châu Âu cũ mà không phải sửa bệ.
• Vỏ gang, cấp cách điện F, IP55 hợp môi trường xưởng bụi, ẩm ở Việt Nam.
• Dải công suất rộng, dễ tìm phụ tùng như bạc đạn, quạt, chụp quạt theo cỡ khung chuẩn.

b) Nhược điểm

• Hiệu suất ở một số cỡ chưa bằng motor IE3, IE4 của các hãng châu Âu cao cấp.
• Tài liệu kỹ thuật chi tiết (đường cong momen, dữ liệu rung) không đầy đủ bằng hàng châu Âu.
• Cùng thương hiệu nhưng mỗi lô hàng vẫn nên kiểm tra lại như phần 4 trước khi lắp.

7) Câu hỏi thường gặp về động cơ điện Parma

a) Người sắp mua motor Parma cần hỏi gì, xác minh gì

• Trên tem motor Parma cần đọc những thông số nào? Đọc công suất kW, điện áp và kiểu đấu (220/380V hay 380/660V), dòng định mức, tốc độ, hiệu suất, cos φ, cấp cách điện, cấp bảo vệ IP, cỡ khung (ví dụ 100L, 132S) và kiểu lắp B3 chân đế, B5 mặt bích, B35 vừa chân vừa bích. Cỡ khung và kiểu lắp quyết định có lắp vừa bệ máy cũ hay không.
• Làm sao biết motor đúng là hàng mới, không phải hàng tồn kho lâu? Xem ngày sản xuất trên tem nếu có, kiểm tra trục và mặt bích có gỉ không, bạc đạn quay có êm không. Mở hộp cực xem cọc đấu còn sáng, gioăng còn đàn hồi. Hàng tồn lâu thường có vệt gỉ ở rãnh then và mặt bích.
• Nên hỏi người bán những gì trước khi chốt mua? Hỏi rõ thời gian bảo hành và điều kiện bảo hành (cháy cuộn do quá tải có được bảo hành không), có biên bản thử nghiệm hay không, phụ tùng thay thế như bạc đạn, quạt, chụp quạt có sẵn không. Hỏi thêm motor có rơ le nhiệt hoặc PTC gắn trong cuộn dây không nếu dùng cho máy chạy liên tục.
• Chọn công suất motor Parma cho máy bơm, máy nghiền thế nào? Bơm ly tâm, quạt: tính công suất trục rồi cộng dư khoảng 10 – 15%. Máy nghiền, máy trộn, băng tải đầy hàng: dư khoảng 20 – 30% vì khởi động nặng và tải va đập. Motor thay thế cho máy đang chạy thì lấy đúng công suất, cỡ khung và tốc độ của motor cũ.
• Giá motor Parma so với các hãng khác thế nào? Theo giá trung bình thị trường Việt Nam, motor Parma thường rẻ hơn motor thương hiệu Nhật, châu Âu cùng công suất khoảng 30 – 50%, và cao hơn một chút so với motor không thương hiệu. Bảng so sánh mặt bằng giá nhiều hãng có tại bài giá motor điện 3 pha.

b) Người đã mua motor Parma: lắp đúng và vận hành cho bền

• Lắp motor lên bệ máy cần căn chỉnh gì? Bệ phải phẳng, chân motor tiếp xúc đều cả bốn chân, chân nào hở thì chêm căn lá. Với khớp nối, căn đồng tâm bằng thước và đồng hồ so, độ lệch càng nhỏ càng tốt, thường dưới khoảng 0.05 – 0.1 mm. Với puly, căn thẳng hàng hai puly và căng curoa vừa đủ.
• Đấu dây motor 3 pha thế nào cho đúng? Đọc tem: motor 220/380V ở lưới 380V đấu sao, motor 380/660V ở lưới 380V đấu tam giác. Motor từ khoảng 11 kW trở lên nên khởi động sao – tam giác, khởi động mềm hoặc biến tần để giảm dòng khởi động. Cách đấu chi tiết xem bài cách đấu dây motor 3 pha.
• Chạy thử lần đầu cần theo dõi gì? Chạy không tải vài phút, kiểm tra chiều quay đúng chưa, nếu ngược thì đảo hai pha bất kỳ. Đo dòng ba pha, nghe bạc đạn, sau đó đưa tải lên và đo lại dòng. Ghi lại dòng, nhiệt độ vỏ, độ rung lần đầu làm mốc so sánh cho các lần kiểm tra sau.
• Vận hành thế nào để motor tiết kiệm điện? Chọn đúng công suất, tránh để motor chạy non tải dưới 50% kéo dài vì cos φ và hiệu suất giảm. Với bơm, quạt nên dùng biến tần chỉnh lưu lượng thay vì tiết lưu van. Giữ điện áp nguồn ổn định trong khoảng ±5% và cân bằng pha.
• Bao lâu thì kiểm tra bạc đạn và cách điện một lần? Motor chạy liên tục nên kiểm tra tiếng bạc đạn, nhiệt độ ổ bi hàng tháng, đo cách điện mỗi 6 tháng hoặc trước khi chạy lại sau thời gian dài nghỉ. Motor có vú mỡ thì bơm mỡ đúng loại, đúng lượng theo số giờ chạy, bơm quá nhiều cũng làm bạc đạn nóng.

c) Các lỗi người dùng thường mắc với motor Parma và cách chỉnh sửa

• Đấu tam giác nhầm cho motor 220/380V ở lưới 380V thì xử lý ra sao? Triệu chứng là motor gầm to, dòng gần gấp đôi, rơ le nhiệt nhảy sau vài phút. Tắt điện ngay, chuyển thanh nối hộp cực về kiểu sao, đo cách điện, nếu vẫn trên vài MΩ thì chạy lại bình thường. Nếu đã có mùi khét, đo điện trở ba pha để chắc cuộn dây chưa chập vòng.
• Không căn tâm khớp nối gây ra hậu quả gì? Motor rung, bạc đạn đầu trục nóng và kêu sau vài tuần, cao su khớp nối mòn nhanh. Cách sửa: dừng máy, nới bulong chân, căn lại tâm theo hai phương, siết lại theo kiểu chéo, đo rung sau khi chạy. Bạc đạn đã kêu thì thay luôn để không làm mòn ổ.
• Cài rơ le nhiệt sai thì sao? Cài thấp hơn dòng tem thì rơ le nhảy vô cớ, cài cao quá thì motor quá tải không ngắt. Đặt khoảng 1.0 – 1.05 lần dòng tem, ví dụ motor 11 kW dòng tem 21.5 A thì đặt khoảng 22 A. Nếu rơ le vẫn nhảy ở mức này, đo lại dòng thực tế để tìm nguyên nhân quá tải.
• Để motor ngoài trời không che chắn có sao không? Motor IP55 chịu được nước bắn, nhưng nắng mưa trực tiếp lâu ngày làm sơn bong, gioăng hộp cực lão hóa, nước vào hộp cực qua lỗ luồn cáp không bịt kín. Làm mái che hở hai bên, bịt kín lỗ luồn cáp bằng ốc siết cáp đúng cỡ, hướng lỗ luồn cáp xuống dưới.
• Chạy biến tần mà không cài thông số motor thì bị gì? Biến tần không bảo vệ đúng, motor có thể quá nhiệt mà không báo lỗi, hoặc báo lỗi quá dòng khi khởi động. Cách sửa: nhập đủ công suất, điện áp, dòng, tần số, tốc độ định mức theo tem, chạy chức năng dò thông số motor (auto tuning) nếu biến tần có.

d) Sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước khi đánh giá chất lượng motor

• Cần hiểu những khái niệm nào trước? Công suất định mức, hiệu suất và các cấp IE1 – IE4, hệ số công suất, tốc độ đồng bộ và hệ số trượt, cấp cách điện, cấp bảo vệ IP, cỡ khung IEC và kiểu lắp B3, B5, B35. Hiểu thêm tổn hao sắt, tổn hao đồng và dòng xoáy để thấy vì sao lá tôn mỏng lại quan trọng.
• Nên tìm hiểu loại motor nào trước? Motor 3 pha rotor lồng sóc vỏ gang là loại nên học đầu tiên vì phổ biến nhất trong công nghiệp. Bài cấu tạo motor điện 3 pha giải thích từng bộ phận. Sau đó mới sang motor 1 pha, motor giảm tốc và motor biến tần.
• Thứ tự học về chất lượng motor hợp lý là gì? Đọc tem và hiểu từng thông số, tiếp theo học đo kiểm cơ bản (điện trở cuộn, cách điện, dòng không tải), rồi tháo một motor cũ ra xem lõi thép, giấy cách điện, bạc đạn, sau cùng mới học tiêu chuẩn thử nghiệm như IEC 60034. Thực hành trên motor hỏng ở xưởng sửa là cách học nhanh nhất.
• Dụng cụ nào giúp tự kiểm chứng chất lượng motor? Ampe kìm, megomet 500V, đồng hồ vạn năng đo điện trở thấp, máy đo tốc độ vòng quay và súng bắn nhiệt. Đo tốc độ khi đủ tải rồi tính hệ số trượt: motor 4 cực 50 Hz quay 1450 vòng/phút có trượt khoảng 3.3%, trượt quá lớn là motor yếu hoặc quá tải.
• Khi so sánh hai motor cùng công suất, sinh viên nên ghi lại số liệu gì? Dòng không tải, dòng có tải, tốc độ có tải, nhiệt độ vỏ sau 1 giờ, độ ồn, khối lượng motor và kích thước lõi thép nếu tháo được. Bảng số liệu này giúp đánh giá khách quan hơn nhiều so với nhìn bề ngoài hay đọc quảng cáo.

Đọc thêm: cách đấu dây motor điện 1 pha 2 tụ.