Motor ZD - Các Loại Motor Giảm Tốc ZD Mini Phổ Biến
Viết bởi: Vũ Hồng Phúc
Vũ Hồng Phúc
Vũ Hồng Phúc, sinh năm 1985, sau khi tốt nghiệp cử nhân tại Đại Học Bách Khoa Hà Nội, Vũ Hồng Phúc đã tự mình khám phá thế giới qua việc du học tại EF Language School London và nhiều trường đại học khác. Tích lũy kinh nghiệm trong nhiều năm, anh quyết định trở về đất nước. Vũ Hồng Phúc đã hướng đến mục tiêu phát triển Dongco3pha.com là thương hiệu "Động cơ điện" hàng đầu Việt Nam. Trong nhiều năm liền danh liên tục mang lại nhiều thành tựu cho doanh nghiệp và đóng góp nhiều giải pháp tối ưu về chế tạo máy, chế tạo động cơ giảm tốc, động cơ điện. 13 thg 10 2026 20:10
Motor ZD là dòng motor giảm tốc mini của hãng ZD (Trung Quốc), gồm động cơ IK ghép đầu giảm tốc GN/GU, đầu vuông góc RV/RH và các mẫu liền giảm tốc chân đế, mặt bích, công suất phổ biến từ 6W đến khoảng 3.7kW. Loại này dùng nhiều cho băng tải nhẹ, máy đóng gói, máy khuấy nhỏ, cửa tự động – chỗ cần tốc độ chậm mà lực kéo vừa phải. Chọn motor ZD thì nhìn 4 thứ: điện áp (1 pha 220V, 3 pha 220V/380V hay DC 12V/24V), công suất, tỉ số truyền và kiểu trục ra.
Nội dung
- 1) Motor giảm tốc ZD là gì, cấu tạo ra sao
- 2) Thông số kỹ thuật và cách đọc tem motor ZD
- 3) Thông số điện motor ZD: dòng điện, điện áp, biến tần và bộ điều tốc
- 4) Phân loại motor giảm tốc ZD hay dùng
- 5) Cách chọn motor ZD theo tải, tốc độ và momen
- 6) Ứng dụng của motor giảm tốc ZD
- 7) Ưu điểm và nhược điểm của motor ZD
- 8) Giá motor ZD mini tham khảo
- 9) Câu hỏi thường gặp về motor giảm tốc ZD
1) Motor giảm tốc ZD là gì, cấu tạo ra sao
Gọi cho đúng thì motor ZD là cụm hai phần ráp chung: phía sau là động cơ điện (mã IK với motor không đổi tốc, mã RK cho motor đảo chiều liên tục, US cho motor điều tốc), phía trước là đầu giảm tốc bánh răng (mã GN, GU, hoặc RV/RH với đầu vuông góc). Trục motor được cắt răng sẵn ở đầu cốt, cắm thẳng vào đầu giảm tốc nên ráp và thay rất nhanh.
- Bên ngoài: thân motor nhôm có cánh tản nhiệt, hộp cavet (hộp đấu dây) hoặc dây ra sẵn kèm tụ, mặt bích vuông 4 lỗ bắt vít, trục ra có rãnh cavet (then).
- Bên trong đầu giảm tốc: các cấp bánh răng trụ thép, bạc đạn trục ra, phốt chặn mỡ chống bụi. Đầu GN/GU nhỏ thường bôi mỡ bôi trơn trọn đời, không có lỗ thay dầu.
- Bên trong motor: stator quấn dây, rotor lồng sóc, bạc đạn hai đầu cốt; motor 1 pha có thêm tụ chạy (tụ đề ngoài).
Nguyên lý đơn giản: motor quay khoảng 1.300–1.400 vòng/phút (4 cực, 50Hz), qua các cặp bánh răng thì tốc độ giảm đi đúng bằng tỉ số truyền, còn momen tăng lên gần tương ứng (trừ hao hiệu suất bánh răng). Ví dụ đầu 5GU-30K: 1.350/30 ≈ 45 vòng/phút ở trục ra.
2) Thông số kỹ thuật và cách đọc tem motor ZD
Dải thông số mà thợ hay gặp với motor ZD:
- Điện áp: 1 pha 220V, 3 pha 220V, 3 pha 380V; bản DC 12V, 24V (có cả 90V, 220V DC cho một số model).
- Công suất mini: 6W, 15W, 25W, 40W, 60W, 90W, 120W, 140W, 180W, 200W, 250W; dòng liền giảm tốc lớn hơn tới khoảng 3.7kW.
- Số cực: phần lớn là 4 cực (4 pole) khoảng 1.300–1.400 vòng/phút; một số mã 2 cực chạy khoảng 2.700–2.800 vòng/phút.
- Tỉ số truyền đầu mini: 3, 3.6, 5, 6, 7.5, 9, 10, 12.5, 15, 18, 20, 25, 30, 36, 40, 50, 60, 75, 90, 100, 120, 150, 180, 200… tới 750 khi dùng thêm đầu trung gian.
- Cấp bảo vệ: thường IP44–IP54; cách điện cấp B hoặc E với hàng mini, cấp F với dòng lớn.
Cách đọc nhanh một mã: 5IK90GU-CF nghĩa là khung số 5 (mặt bích 90mm), motor không đổi tốc (IK), 90W, trục motor có răng để lắp đầu GU, C là 1 pha 220V, F có quạt làm mát. Đầu giảm tốc 5GU-30K là cỡ 5, tỉ số 30, K là trục ra có cavet. Hai mã phải cùng cỡ khung (5 với 5) mới cắm vừa nhau.
3) Thông số điện motor ZD: dòng điện, điện áp, biến tần và bộ điều tốc
Bảng dưới là dòng điện định mức tham khảo theo khoảng phổ biến của motor giảm tốc mini cỡ này (tem từng con có thể lệch chút ít tùy hiệu suất). Đo ampe kìm lúc chạy tải mà vượt cột này 15–20% là có chuyện: kẹt cơ, tụ yếu hoặc chọn công suất nhỏ.
| Công suất (mã khung) | 1 pha 220V | 3 pha 220V | 3 pha 380V | DC 24V |
| 15W (3IK) | 0,15–0,25 A | – | – | khoảng 1 A |
| 25W (4IK) | 0,25–0,35 A | – | – | khoảng 1,5 A |
| 40W (5IK) | 0,3–0,45 A | – | – | 2–2,5 A |
| 60W (5IK) | 0,45–0,6 A | 0,3–0,4 A | 0,15–0,25 A | 3–3,5 A |
| 90W (5IK) | 0,6–0,8 A | 0,45–0,55 A | 0,25–0,35 A | 4,5–5 A |
| 120W (5IK) | 0,8–1,0 A | 0,55–0,7 A | 0,3–0,4 A | 6–6,5 A |
| 180–200W (6IK) | 1,1–1,4 A | 0,8–1,0 A | 0,45–0,6 A | 9–10 A |
| 250W (6IK) | 1,5–1,8 A | 1,1–1,3 A | 0,6–0,8 A | 12–13 A |
| 370W (ZH/ZV) | 2,5–3,0 A | 1,7–2,0 A | 0,9–1,1 A | – |
- Motor 1 pha 220V chạy nhờ tụ: tụ khô hoặc phù là motor ì, nóng, dòng tăng – kiểm tra tụ trước khi nghĩ tới cháy cuộn.
- Muốn chỉnh tốc độ motor 1 pha mini: dùng motor điều tốc mã US kèm bộ điều tốc (speed controller) có máy phát tốc, không gắn biến tần vào motor chạy tụ.
- Motor 3 pha 220V: dùng biến tần đầu vào 1 pha 220V, đầu ra 3 pha 220V, cỡ 0,2–0,4kW là đủ cho hàng mini.
- Motor 3 pha 380V: biến tần 3 pha 380V cỡ 0,4–0,75kW; chỉnh tần số khoảng 20–60Hz, dưới 15Hz motor mini tự quạt mát kém, chạy lâu sẽ nóng.
Muốn so với motor rời cỡ lớn hơn thì xem thêm nhóm motor điện 3 pha và động cơ điện 1 pha – cách đọc dòng định mức tương tự.
4) Phân loại motor giảm tốc ZD hay dùng
a) Motor ZD mini (motor IK + đầu GN/GU)
- Mã khung: 2IK, 3IK, 4IK, 5IK, 6IK; công suất 6W đến khoảng 250W.
- Đường kính trục ra đầu giảm tốc: 8, 10, 12, 15 và 18–22mm tùy cỡ.
- Motor 4 cực khoảng 1.350–1.400 vòng/phút trước giảm tốc.
- Trục motor có hai kiểu: trục tròn (chạy trực tiếp, gắn puly) và trục răng (cắm đầu giảm tốc).
Con mini ngắn, gọn hơn hẳn motor giảm tốc chân đế cùng lực, hợp các máy nhỏ đặt trong tủ, trên khung nhôm. Nhóm tương tự xem thêm tại động cơ giảm tốc mini.
b) Motor ZD mini trục thẳng
- Công suất: 30W, 40W, 60W, 90W, 120W, 140W, 200W.
- Điện áp phổ biến 220V; tỉ số truyền từ 3 đến 750 (khi lắp thêm đầu trung gian 10 lần).
- Tốc độ trục ra khoảng 2 đến 450 vòng/phút với motor 4 cực; momen trục ra tới khoảng 40 N.m tùy cỡ đầu.
- Đầu giảm tốc: 2GN, 3GN, 4GN, 5GU, 6GU; motor tương ứng 2IK, 3IK, 4IK, 5IK, 6IK.
c) Motor ZD mini trục vuông góc (RV, RH)
- Công suất phổ biến: 60W, 90W, 120W, 140W, 180W.
- Điện áp 1 pha 220V hoặc 3 pha 380V; tỉ số 3 đến 180.
- Momen trục ra tới khoảng 60 N.m với cỡ lớn.
- Ký hiệu: RH là trục ra âm (lỗ cốt âm xỏ thẳng trục máy), RV/RA là trục ra dương; mặt bích 60, 80, 90, 104mm.
Kiểu vuông góc tiết kiệm chỗ khi motor phải nằm dọc theo khung băng tải. Ai cần cốt âm cỡ lớn hơn có thể so với hộp giảm tốc NMRV.
d) Motor ZD mini mặt bích
- Công suất hay dùng: 90W, 120W, 140W, 180W; điện 1 pha hoặc 3 pha.
- Tỉ số 3 đến 750; đầu 2GN(GS) đến 6GU(GS), motor 2IK–6IK.
- Mặt bích bắt thẳng lên vách máy, đồng tâm tốt, không cần đế.
e) Motor ZD có phanh thắng
Mấy loại trên đều lắp được phanh điện từ ở đuôi motor: mất điện là phanh đóng, trục dừng gần như tức thì, không bị trôi. Hay gặp ở cửa cuốn nhỏ, bàn nâng, băng tải dốc. Có ba kiểu: trục thẳng IK có phanh, vuông góc RV/RH có phanh, mặt bích GS có phanh. Dòng lớn hơn tham khảo ở nhóm động cơ bánh răng.
f) Motor ZD liền giảm tốc chân đế (ZH) 1 pha, 3 pha
- Công suất 1/8HP, 1/4HP, 1/2HP, 1HP, 2HP, 3HP, 5HP (0,1kW tới 3,7kW).
- Trục ra 18, 22, 28, 32, 40, 50mm; tỉ số 3 đến 200; chạy được lưới 50Hz và 60Hz.
- Ký hiệu ZH18, ZH22, ZH28, ZH32, ZH40, ZH50 theo đường kính trục ra.
g) Motor ZD liền giảm tốc mặt bích (ZV)
- Công suất 0,2kW đến 3,7kW; trục ra 18–50mm; tỉ số 3 đến 200.
- Ký hiệu ZV18, ZV22, ZV28, ZV32, ZV40, ZV50.
h) Motor ZD liền giảm tốc trục vuông góc
- Mã model ZDF2, ZDF3; công suất 15W đến 2.200W; tỉ số 5 đến 240.
5) Cách chọn motor ZD theo tải, tốc độ và momen
Thợ làm lâu thường chọn theo thứ tự: tốc độ trục ra cần bao nhiêu → ra tỉ số truyền → tính momen cần → chọn công suất và cỡ đầu.
- Tỉ số truyền i = tốc độ motor / tốc độ cần. Motor 4 cực khoảng 1.350 vòng/phút, cần 45 vòng/phút thì i = 30.
- Momen trục ra ước tính: T (N.m) ≈ 9.550 × P (kW) / n trục ra × hiệu suất. Ví dụ motor 90W, i = 30: 9.550 × 0,09 / 45 × 0,66 ≈ 12,6 N.m.
- Đầu giảm tốc mini có momen cho phép riêng theo cỡ; với tỉ số cao (từ khoảng 1:100 trở lên) momen tính ra thường chạm trần của đầu trước khi motor hết sức, lúc đó catalogue chỉ cho phép ở mức trần của đầu.
- Chạy liên tục 8–24 giờ/ngày hoặc đóng ngắt nhiều lần/phút thì cộng thêm dư công suất 20–30%.
Khi tải lớn hơn khoảng 400W hoặc momen trên vài chục N.m, nhiều người chuyển sang motor giảm tốc cỡ công nghiệp hoặc hộp giảm tốc rời ghép motor 3 pha.
6) Ứng dụng của motor giảm tốc ZD
- Motor giảm tốc ZD cho băng tải nhẹ: băng tải đóng gói, băng tải chai lọ, băng chuyền khẩu trang, băng tải phân loại hàng trong kho.
- Motor ZD 220V cho máy khuấy nhỏ: khuấy sơn, khuấy hóa chất bồn nhỏ, máy trộn bột phòng thí nghiệm, máy sục khí – quạt nước ao tôm cỡ nhỏ.
- Motor ZD có phanh cho cửa tự động, cổng trượt nhẹ, rèm cuốn, bàn nâng mini.
- Motor giảm tốc mini vuông góc cho máy in date, máy dán nhãn, máy cắt ống, bàn xoay trưng bày, máy nướng xoay.
- Motor ZD 12V, 24V DC cho xe đẩy, robot, máy chạy bình ắc quy, thiết bị năng lượng mặt trời.
- Motor ZD liền giảm tốc chân đế cho máy trộn thức ăn chăn nuôi, máy cuốn màng, máy kéo dây tốc độ chậm.
7) Ưu điểm và nhược điểm của motor ZD
a) Ưu điểm
- Gọn và nhẹ: con 90W kèm đầu giảm tốc chỉ cỡ 2–3kg, đặt được trong không gian vài tấc.
- Lắp lẫn tốt: motor ZD dùng chuẩn khung 2IK–6IK, mặt bích 60/70/80/90/104mm nên thay được nhiều hãng mini khác cùng cỡ.
- Nhiều kiểu trục và điện áp: trục thẳng, vuông góc, cốt âm, mặt bích; 1 pha 220V, 3 pha 220V/380V, 12V/24V DC.
- Đầu giảm tốc bánh răng trụ hiệu suất khá (khoảng 65–90% tùy số cấp), ít nóng hơn hộp trục vít cùng tỉ số.
- Giá motor giảm tốc ZD mini mềm hơn hàng Nhật, Đài Loan cùng công suất.
b) Nhược điểm cần biết
- Đầu mini bôi mỡ trọn đời; hỏng bánh răng thì thường thay nguyên đầu.
- Momen giới hạn bởi cỡ đầu; tải va đập mạnh dễ mẻ răng cấp cuối.
- Motor 1 pha chạy tụ không điều tốc bằng biến tần được, phải dùng bản US kèm bộ điều tốc.
8) Giá motor ZD mini tham khảo
Khoảng giá dưới đây là giá trung bình thị trường Việt Nam cho bộ motor + đầu giảm tốc mini, thay đổi theo tỉ giá, giá đồng và kiểu trục:
- Motor ZD mini 30W: 1.850.000 – 2.100.000 đ
- Motor ZD mini 40W: 2.000.000 – 3.000.000 đ
- Motor ZD mini 60W: 2.250.000 – 3.500.000 đ
- Motor ZD mini 90W: 2.300.000 – 3.800.000 đ
- Motor ZD mini 120W: 2.350.000 – 3.800.000 đ
- Motor ZD giảm tốc 180W: 3.050.000 – 4.200.000 đ
- Motor ZD giảm tốc 250W: 3.550.000 – 5.100.000 đ
- Motor ZD giảm tốc 300W: 4.050.000 – 5.800.000 đ
- Motor ZD giảm tốc 370W: 4.550.000 – 6.200.000 đ
Bảng giá các dòng mini 1 pha khác có thể so ở trang motor giảm tốc 220V.
9) Câu hỏi thường gặp về motor giảm tốc ZD
a) Sắp mua motor ZD: cần hỏi gì, xác minh gì
- Cần hỏi người bán những thông số nào? Tối thiểu năm thứ: điện áp (1 pha 220V, 3 pha 380V hay 24V DC), công suất, tỉ số truyền, kiểu trục ra (trục thẳng, vuông góc, cốt âm, mặt bích) và đường kính trục. Hỏi thêm motor có quạt hay không, có phanh hay không, có kèm tụ không. Thiếu một trong mấy thứ này là dễ mua về lắp không vừa.
- Nhìn tem thế nào để biết đúng hàng? Tem motor phải có mã đầy đủ kiểu 5IK90GU-CF, điện áp, tần số, dòng điện, tụ bao nhiêu µF; tem đầu giảm tốc ghi 5GU-30K chẳng hạn. Số khung trên motor và đầu phải trùng nhau. Tem chỉ ghi "90W 220V" trơn trơn, không có mã, thì nên hỏi kỹ hơn.
- Làm sao nhận ra motor bị "nâng công suất"? Đo chiều dài thân motor và so với hàng chuẩn cùng khung: 5IK60 và 5IK120 cùng mặt bích 90mm nhưng con 120W dài hơn rõ. Chạy thử, đo ampe kìm lúc có tải: con ghi 120W mà dòng chỉ quanh 0,4A ở 220V 1 pha thì gần như là cỡ 60W.
- Chọn 90W hay 120W cho băng tải nhẹ? Băng dài 2–3m, tải rải đều vài chục kg, tốc độ 10–15 m/phút thì 90W thường đủ. Băng dốc, hay dừng – chạy liên tục, hoặc tải dồn cục thì lên 120W–200W để motor không chạy sát định mức cả ngày.
- Giá motor ZD bao nhiêu là hợp lý? Theo giá trung bình thị trường Việt Nam, bộ 90W kèm đầu giảm tốc khoảng 2,3–3,8 triệu đồng, 250W khoảng 3,5–5,1 triệu. Rẻ hơn mức này quá nhiều thì nên hỏi lại đó là hàng mới, hàng tồn hay hàng tháo máy.
b) Đã mua motor ZD: lắp đúng và dùng cho bền
- Đấu motor ZD 1 pha 220V có tụ như thế nào? Motor 1 pha mini thường ra 3 dây: một dây chung và hai dây cuộn. Tụ nối giữa hai dây cuộn; nguồn 220V một đầu vào dây chung, đầu kia vào một trong hai dây cuộn. Đổi đầu nguồn sang dây cuộn còn lại là motor đảo chiều. Sơ đồ màu dây in ngay trên tem hoặc nắp hộp cavet, đấu theo đó cho chắc.
- Motor 3 pha 380V mini có cần đấu sao tam giác không? Hàng mini 3 pha thường đã đấu sẵn trong, ra 3 dây U V W. Đảo chiều thì đổi chỗ hai dây pha bất kỳ. Lắp thêm CB motor hoặc rơ le nhiệt chỉnh bằng 1,1 lần dòng tem để motor không cháy cuộn khi kẹt tải.
- Chạy thử lần đầu cần để ý gì? Chạy không tải 5–10 phút, nghe tiếng bánh răng đều, không rè; sờ thân motor ấm tay là bình thường. Sau đó cho tải và đo ampe kìm, dòng không vượt số trên tem. Motor mini nóng tới 60–70°C bề mặt vẫn trong giới hạn cách điện, nhưng nóng tới mức không đặt tay nổi 2–3 giây thì kiểm tra lại tải.
- Muốn chỉnh tốc độ băng tải thì làm sao? Với motor 1 pha, dùng bộ motor điều tốc US kèm hộp điều tốc, chỉnh khoảng 90–1.400 vòng/phút trước giảm tốc. Với motor 3 pha 220V thì gắn biến tần 1 pha vào 3 pha ra 0,4kW; motor 3 pha 380V dùng biến tần 380V. Chạy lâu dưới 15Hz thì nên thêm quạt cưỡng bức.
- Có cần thay dầu đầu giảm tốc mini không? Đầu GN/GU dùng mỡ bôi trơn kín, không có nút xả nên không thay dầu. Việc nên làm là giữ phốt khỏi nước, bụi và không để motor phơi nắng mưa trực tiếp khi cấp bảo vệ chỉ IP44.
c) Lỗi người dùng hay mắc với motor ZD và cách sửa
- Motor kêu ù nhưng không quay. Thường do tụ chết hoặc lắp sai giá trị tụ. Tắt điện, xả tụ, đo bằng đồng hồ có thang µF; tụ còn dưới 80% số ghi thì thay đúng giá trị in trên tem motor. Nếu tụ tốt mà vẫn ù, tháo tải ra thử – quay được là do kẹt cơ phía máy.
- Lắp motor và đầu giảm tốc khác cỡ. Cắm motor 5IK vào đầu 4GN thì không vừa mặt bích, cố ép là gãy răng cốt. Kiểm tra số khung ở cả hai tem; trục motor phải là loại răng (ký hiệu GN hoặc GU ở đuôi mã motor) chứ không phải trục tròn.
- Chọn tỉ số quá lớn, đầu giảm tốc mẻ răng sau vài tuần. Ví dụ motor 120W, tỉ số 1:180: momen tính ra vượt trần đầu giảm tốc mini. Triệu chứng là tiếng lạch cạch theo chu kỳ, trục ra có độ rơ. Cách sửa: thay đầu mới và chọn tỉ số nhỏ hơn kèm puly, nhông xích giảm thêm bên ngoài, hoặc lên cỡ đầu lớn hơn.
- Đảo chiều liên tục bằng motor IK. Motor IK là loại chạy một chiều lâu; đảo chiều nhanh nhiều lần mỗi phút làm motor nóng, tụ phù. Đổi sang motor RK (motor đảo chiều) cùng khung, lắp vừa đầu cũ.
- Siết khớp nối lệch tâm. Trục ra bị kéo lệch làm bạc đạn đầu giảm tốc kêu rè và rỉ mỡ. Căn lại bằng thước thẳng, dùng khớp nối mềm hoặc nhông xích có độ chùng vừa phải, không căng dây đai quá tay.
d) Sinh viên cơ điện mới vào ngành: tìm hiểu gì trước khi đụng motor ZD
- Cần nắm khái niệm nào trước? Công suất (W, kW, HP), momen xoắn (N.m), tốc độ đồng bộ (1.500 vòng/phút với 4 cực 50Hz), hệ số trượt (vì sao motor thực tế chỉ quay khoảng 1.350–1.400), tỉ số truyền và hiệu suất bánh răng. Hiểu công thức T = 9.550 × P / n là đọc được gần hết catalogue motor giảm tốc.
- Nên học sản phẩm nào trước motor ZD? Học motor 3 pha rotor lồng sóc cơ bản trước (xem nhóm motor điện 3 pha), sau đó tới motor 1 pha chạy tụ, rồi mới tới motor giảm tốc mini. Có nền motor rồi thì học đầu giảm tốc chỉ còn là bài toán bánh răng.
- Thứ tự học hợp lý? Đọc tem motor → đấu dây 1 pha có tụ, 3 pha sao/tam giác → đo điện trở cuộn dây, đo cách điện → tính tỉ số và momen → tìm hiểu biến tần, bộ điều tốc → cuối cùng là chọn motor cho một cơ cấu thực tế như băng tải.
- Tự kiểm chứng bằng dụng cụ gì? Đồng hồ vạn năng đo điện trở ba cặp dây (motor 3 pha tốt thì ba giá trị gần bằng nhau), ampe kìm đo dòng lúc chạy so với tem, đồng hồ đo tốc độ (tachometer) để thấy hệ số trượt thật. So kết quả với tem là cách học nhanh nhất.
- Cấp IP và cấp cách điện có quan trọng không? Có. IP44 chịu nước bắn nhẹ, IP54 chịu bụi tốt hơn; cách điện cấp B chịu 130°C, cấp F chịu 155°C. Hai thông số này quyết định motor đặt ngoài trời hay trong xưởng nóng chạy được bao lâu.
Quý vị xem thêm các mẫu hộp giảm tốc và motor giảm tốc khác được dùng nhiều nhất tại đây:
