Top 6 loại Motor Tốc Độ Cao bán chạy nhất, thông số kỹ thuật, ưu điểm và phân loại

Motor tốc độ cao (motor tua nhanh) là motor điện quay khoảng 2.800–3.000 vòng/phút ở điện 50Hz, tức motor 2 cực (2 pole), gồm motor 3 pha 380V, motor 1 pha 220V, motor mini vỏ nhôm, motor rung và motor DC 12V/24V. Loại này dùng cho máy bơm, quạt, máy mài, máy đánh bóng, máy cắt, sàng rung – những máy cần vòng quay nhanh hơn là lực xoắn lớn. Chọn motor tốc độ cao thì xem số vòng máy cần, công suất, nguồn điện và kiểu lắp; cùng công suất, motor 2 cực có momen chỉ bằng khoảng một nửa motor 4 cực.

1) Motor tốc độ cao là gì

Tốc độ motor xoay chiều do số cực và tần số quyết định: tốc độ đồng bộ n = 60 × f / số đôi cực. Điện 50Hz, motor 2 cực có tốc độ đồng bộ 3.000 vòng, trừ hệ số trượt còn khoảng 2.850–2.950 vòng. Motor 4 cực khoảng 1.450 vòng, 6 cực khoảng 960 vòng. Vì vậy ngoài thị trường, "motor tốc độ cao" thường là motor 2 cực.

Công suất bằng momen nhân tốc độ, nên cùng 2.2kW: motor 2 cực có momen khoảng 7,3 Nm, motor 4 cực khoảng 14,5 Nm. Máy cần quay nhanh, tải nhẹ (bơm ly tâm, quạt, máy mài) thì motor 2 cực gọn và rẻ hơn; máy tải nặng quay chậm thì phải dùng motor 4–6 cực hoặc hộp giảm tốc.

2) Cấu tạo motor tốc độ cao

• Stator dây đồng quấn 2 cực, bước dây dài hơn motor 4 cực; lõi thép lá ghép.
• Rotor lồng sóc nhôm đúc, được cân bằng động kỹ hơn vì quay nhanh, lệch tâm nhỏ là rung mạnh.
• Vòng bi chọn loại chịu tốc độ cao, mỡ bôi trơn chịu nhiệt; motor lớn có vú bơm mỡ.
• Quạt làm mát nhỏ hơn đường kính (vì quay nhanh vẫn đủ gió) nhưng ồn hơn motor 4 cực.
• Motor DC có nam châm vĩnh cửu, cổ góp và chổi than; motor rung có quả văng lệch tâm hai đầu cốt.

3) Phân loại motor tốc độ cao

a) Motor tốc độ cao 3 pha 380V (dòng Y3)

• 2 cực, khoảng 2.880–2.980 vòng/phút; công suất từ 0.75kW tới hàng trăm kW.
• Momen định mức từ khoảng 2,5 Nm (0.75kW) tới gần 900 Nm (280kW).
• Kiểu lắp chân đế, mặt bích B5, bích nhỏ B14; điện 3 pha 220/380V hoặc 380/660V.

b) Motor tốc độ cao 1 pha 220V (dòng YL)

• Khoảng 2.800–2.900 vòng/phút; công suất 0.37kW, 0.75kW, 1.1kW, 1.5kW, 2.2kW, 3.7kW.
• Cốt 14, 19, 24, 28mm tùy size; có tụ đề và tụ ngậm.
• Dùng nhiều cho máy bơm, máy cắt, máy mài gia đình.

c) Motor mini tốc độ cao vỏ nhôm (90W – 370W)

• Khoảng 2.700–2.800 vòng/phút; 90W, 120W, 180W, 250W, 370W.
• Cốt 9, 11, 14mm; chân đế, mặt bích hoặc B14; vỏ nhôm nhẹ.

d) Motor rung tốc độ cao (dòng ZW)

• Khoảng 2.810–2.950 vòng/phút; công suất phổ biến 0.37kW tới 4kW, 1 pha hoặc 3 pha.
• Lực rung khoảng 3,5 tới 50 kN, kéo khối rung từ khoảng 30kg tới hơn 2 tấn.

e) Motor rung tốc độ cao (dòng CVM)

• Khoảng 2.900–3.000 vòng/phút; công suất khoảng 0.04kW tới 2kW.
• Lực rung khoảng 0,2 tới 4 kN, chỉnh giảm được khoảng 80% bằng cách xoay quả văng.

f) Motor tốc độ cao DC 12V, 24V

• Công suất thường dùng 40W, 60W, 120W, 250W, 350W, 450W; cốt 8mm, 11mm, trục trơn hoặc trục ren.
• Nhiều mẫu quay khoảng 1.800 vòng ở 12V và khoảng 3.600 vòng ở 24V; tốc độ motor DC tỉ lệ gần theo điện áp.
• Điện áp thấp, an toàn; chạy ắc quy, pin mặt trời. Xem thêm các dòng motor 12V.

4) Motor tốc độ cao mini thông dụng

a) Motor tốc độ cao mini 60W

• Cốt 11mm, cavet 4mm, dài cốt 28mm; tổng dài khoảng 172mm.

b) Motor tốc độ cao mini 140W

• Cốt 11mm, cavet 4mm, dài cốt 28mm; tổng dài khoảng 186mm.

c) Motor tốc độ cao mini 250W

• Cốt 14mm, cavet 5mm, dài cốt 26mm; tổng dài khoảng 215mm.

d) Motor tốc độ cao mini 400W

• Cốt 14mm, cavet 6mm, dài cốt 33mm; tổng dài khoảng 225mm.

5) Dòng điện, điện áp và biến tần cho motor tốc độ cao

• Dòng thật xem trên tem; motor 1 pha lớn nhất phổ biến tới 7.5kW, nhưng trên 3.7kW rất ít gặp ở loại 2 cực.
• Biến tần chọn bằng hoặc lớn hơn công suất motor; bơm, quạt dùng loại tải nhẹ, máy mài, máy cắt dùng loại tải thường.
• Chạy motor 2 cực trên 50Hz (ví dụ 60Hz ra khoảng 3.500 vòng) thì vòng bi, quạt, cân bằng rotor phải chịu được; motor phổ thông nên giới hạn khoảng 55–60Hz.
• Motor 1 pha chạy tụ không dùng biến tần thường; motor DC chỉnh tốc bằng mạch PWM.

So thêm kích thước, thông số từng size ở các dòng motor điện 3 pha và động cơ điện 1 pha. Một số mẫu thường được hỏi:

• Motor điện 3 pha 0.75kw 1Hp 
• Motor điện 3 pha 1.1kw 1.5 hp
• Motor Điện 3 Pha 2hp 1.5kw
• Motor Điện 3 Pha 3hp 2.2kw
• Motor 12v 60w DC
• Motor 12v 120w DC
• Motor 12v 250w DC
• Motor 12v 300w DC

6) Ứng dụng motor tốc độ cao

• Motor 2 cực cho máy bơm ly tâm, bơm tăng áp, bơm chữa cháy cần cột áp cao.
• Motor tốc độ cao cho máy mài kính, mài dao, máy đánh bóng inox, đá, gạch men, máy đánh bóng nền.
• Motor tua nhanh cho quạt ly tâm, quạt hút bụi, máy thổi khí, máy cưa đĩa, máy cắt sắt.
• Motor rung tốc độ cao cho sàng rung ngũ cốc, sàng cát, phễu rung, đầm bàn bê tông.
• Motor tốc độ cao 1 pha 220V cho máy xay sinh tố công nghiệp, máy cắt rau củ, máy xay bột nhỏ.
• Motor DC 12V/24V tốc độ cao cho máy phun thuốc, quạt ắc quy, mô hình, xe điện mini.

7) Ưu điểm và nhược điểm motor tốc độ cao

a) Ưu điểm

• Cùng công suất, motor 2 cực nhỏ gọn, nhẹ và thường rẻ hơn motor 4 cực.
• Nối thẳng với bơm, quạt, đá mài, không cần puly tăng tốc.
• Hiệu suất ở tải định mức tốt, nhiều size, nhiều kiểu lắp.

b) Nhược điểm

• Vòng bi quay nhanh nên tuổi thọ bạc đạn ngắn hơn motor 4 cực cùng điều kiện.
• Momen thấp, khởi động tải quán tính lớn lâu hơn, dòng đề kéo dài.
• Ồn hơn; motor 2 cực công suất rất lớn hoặc mini dưới 140W ít nơi trữ hàng sẵn.

8) Câu hỏi thường gặp về motor tốc độ cao

a) Người sắp mua motor tốc độ cao cần hỏi gì, xác minh gì

• Thay motor bơm, motor máy mài cần biết gì? Số vòng trên tem cũ (khoảng 2.850 là 2 cực), công suất, điện áp, đường kính và chiều dài cốt, kiểu bích (B5, B14) hoặc size chân đế. Bơm ly tâm lắp motor 4 cực thay 2 cực thì cột áp chỉ còn khoảng 1/4, lưu lượng còn khoảng 1/2.
• Tem motor cần xem gì? Số vòng, công suất, dòng định mức, Δ/Y, cấp cách điện F, IP54/IP55, mã vòng bi hai đầu (ví dụ 6205, 6206). Motor tốc độ cao mà không ghi rõ số vòng thì hỏi kỹ.
• Làm sao biết motor đúng 2 cực? Đo bằng đồng hồ vòng quay khi chạy không tải: khoảng 2.950–2.990 vòng là 2 cực. Với motor tháo rời, đếm nhóm cuộn dây hoặc hỏi sơ đồ quấn.
• Chọn công suất bao nhiêu? Bơm và quạt: theo đường cong của bơm/quạt cộng dư 10–15%. Máy mài, máy cắt: theo đường kính đá/lưỡi; đá mài 300–350mm hay dùng 2.2–4kW.
• Giá motor tốc độ cao so với 4 cực? Theo giá trung bình thị trường Việt Nam, motor 2 cực cùng công suất thường ngang hoặc rẻ hơn 4 cực một chút vì vỏ nhỏ hơn; motor 2 cực vỏ gang, IE3 thì đắt hơn.

b) Người đã mua: lắp cho đúng, dùng cho bền

• Căn chỉnh khớp nối thế nào? Ở 2.900 vòng, lệch tâm 0,2mm đã gây rung rõ. Dùng đồng hồ so hoặc thước lá, chỉnh lệch tâm và lệch góc dưới khoảng 0,05mm cho khớp nối cứng; khớp nối mềm thì theo hướng dẫn của khớp.
• Lắp đá mài, lưỡi cưa trên motor tốc độ cao cần gì? Kiểm tra tốc độ tối đa in trên đá/lưỡi phải lớn hơn tốc độ motor. Có chụp bảo vệ. Đá mài 2.900 vòng mà ghi tối đa 2.500 vòng là đá có thể vỡ văng.
• Đấu điện và bảo vệ? CB, khởi động từ, rơ le nhiệt chỉnh bằng dòng tem (2.2kW 2 cực khoảng 4,7A). Kiểm tra chiều quay theo mũi tên trên bơm, quạt trước khi cho tải.
• Bôi trơn vòng bi bao lâu một lần? Motor có vú mỡ: bơm mỡ chịu nhiệt khoảng 2.000–3.000 giờ một lần, mỗi lần lượng nhỏ, bơm quá nhiều làm vòng bi nóng. Motor vòng bi kín thì thay vòng bi theo tiếng kêu và nhiệt độ, thường 15.000–20.000 giờ.
• Tiết kiệm điện cho bơm, quạt? Lắp biến tần và giảm tần số khi không cần đủ lưu lượng: quạt, bơm giảm 20% tốc độ thì công suất giảm gần 50%.

c) Các lỗi người dùng thường mắc và cách chỉnh sửa

• Thay nhầm motor 4 cực cho bơm 2 cực. Triệu chứng: bơm không lên nước hoặc rất yếu. Đo tốc độ, đổi lại motor 2 cực đúng công suất.
• Motor rung, kêu ù ở tốc độ cao. Do lệch tâm khớp nối, cánh bơm/quạt mất cân bằng, chân đế không phẳng. Căn lại khớp, cân bằng cánh, chêm chân đế; nếu motor chạy rời vẫn rung thì kiểm tra vòng bi và cân bằng rotor.
• Vòng bi nóng, kêu rít sau khi bơm mỡ. Bơm mỡ quá đầy. Mở nút xả mỡ, chạy 30 phút cho mỡ thừa thoát ra.
• Chạy biến tần lên 70–80Hz để tăng tốc. Motor yếu momen, vòng bi nóng, rung. Giảm về giới hạn khoảng 55–60Hz hoặc đổi sang motor/puly phù hợp.
• Motor DC 24V lắp vào 12V. Motor chỉ còn khoảng nửa tốc độ, dòng tăng khi có tải. Dùng đúng điện áp tem; dây và cầu chì theo dòng: motor 250W 24V khoảng 10–12A.

d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước

• Khái niệm cần nắm? Tốc độ đồng bộ n = 60f/p, số cực, hệ số trượt, quan hệ công suất – momen – tốc độ, cân bằng động rotor, tuổi thọ vòng bi theo tốc độ (L10), cấp cách điện F, IP.
• Học sản phẩm nào trước? Motor 3 pha 4 cực rồi tới 2 cực để so sánh; sau đó là bơm ly tâm (đường cong cột áp – lưu lượng, luật đồng dạng) vì đây là tải điển hình của motor tốc độ cao. Đọc thêm bài nền tảng ở mục kỹ thuật motor điện.
• Tự kiểm chứng bằng dụng cụ gì? Tachometer đo tốc độ không tải và có tải để tính hệ số trượt; ampe kìm đo dòng; bút đo rung đo độ rung trên nắp vòng bi (motor nhỏ khỏe thường dưới khoảng 2–3 mm/s).
• Bài tính nhỏ? Motor 2 cực, tem 2.880 vòng: hệ số trượt = (3.000 − 2.880)/3.000 = 4%. Tính momen định mức motor 4kW: 9.550 × 4 / 2.880 ≈ 13,3 Nm. Làm lại với motor 4 cực 1.440 vòng để thấy momen gấp đôi.