Motor SEIPEE: các dòng JM, JMM, JMK, thông số khung MEC, dòng điện và cách thay thế

Motor SEIPEE là động cơ điện xuất xứ Ý, gồm các dòng motor 3 pha vỏ nhôm JM, vỏ gang GM, motor 1 pha JMM, motor có phanh JMK và motor phòng nổ ATEX, công suất phổ biến từ 0.09kW đến vài trăm kW theo khung IEC (MEC 56 đến 355). Động cơ SEIPEE thường đi kèm máy móc nhập khẩu từ châu Âu như máy đóng gói, bơm, quạt, máy chế biến thực phẩm. Khi thay thế hoặc mua mới, cần đối chiếu đúng khung MEC, kiểu lắp B3/B5/B14, điện áp 230/400V và tốc độ.

1) Giới thiệu về động cơ SEIPEE

SEIPEE là nhà sản xuất motor điện của Ý, sản phẩm chủ yếu là motor không đồng bộ rotor lồng sóc theo tiêu chuẩn IEC 60034. Ở Việt Nam, motor SEIPEE ít được bán lẻ rộng rãi mà thường gặp trên máy nhập khẩu, nên câu hỏi hay gặp nhất là: cần thay motor SEIPEE thì chọn loại nào lắp lẫn được.

Động cơ điện 1 pha của Seipee đa dạng về công suất và kích thước, đáp ứng nhu cầu của nhiều ngành công nghiệp khác nhau. Động cơ của hãng sản xuất trên dây chuyền công nghệ Italy, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng khắt khe của châu Âu. Tại Việt Nam, motor SEIPEE chưa quá phổ biến nhưng cũng được các kỹ sư đánh giá cao và tin dùng.

2) Cấu tạo motor SEIPEE

Các bộ phận cấu tạo motor điện 3 pha SEIPEE công nghiệp bao gồm:

• Stator: lõi thép silic ghép lá, cuộn dây đồng ba pha (hoặc cuộn chính – cuộn phụ với motor 1 pha có tụ), cách điện cấp F.
• Rotor: lồng sóc nhôm đúc, trục thép có rãnh cavet theo chuẩn IEC.
• Vỏ: nhôm đúc (dòng JM, JMM, JMK) hoặc gang (dòng GM công suất lớn), làm mát IC411 bằng quạt gắn trục.
• Hai bạc đạn cầu rãnh sâu, hộp cực 6 đầu dây (motor 3 pha) đấu sao/tam giác.
• Dòng JMK có thêm phanh điện từ DC hoặc AC phía đuôi motor.

a) Nguyên lý hoạt động

Cuộn stator tạo từ trường quay, từ trường cảm ứng dòng điện trong lồng sóc và kéo rotor quay chậm hơn tốc độ đồng bộ vài phần trăm. Motor 4 cực ở 50Hz chạy khoảng 1400–1450 vòng/phút, 2 cực khoảng 2800–2900 vòng/phút.

3) Phân loại motor SEIPEE dùng phổ biến nhất

a) Động cơ SEIPEE không đồng bộ 3 pha JM-GM

Đặc điểm:

• Thiết kế theo tiêu chuẩn sử dụng chung trong các ứng dụng công nghiệp
• Rotor lồng sóc ngắn mạch, kín, tự thông gió bên ngoài để làm mát
• Có thể làm việc liên tục ở điện áp và tần số ổn định
• Có dòng model SERIES JM80 ~ 160 và SERIES GM160 ~ 355 (dòng GM vỏ gang cho công suất lớn)
• Là loại động cơ không đồng bộ 3 pha sử dụng phổ biến trong các nhà máy

Thông số kỹ thuật:

• Model: JM-GM
• Loại động cơ: motor không đồng bộ 3 pha
• Chuẩn làm mát: IC 411
• Cấp cách nhiệt F
• Dải làm việc liên tục S1
• Nhiệt độ môi trường làm việc cho phép: từ -15 đến 40 độ C
• Độ cao môi trường làm việc cho phép: tối đa 1000 mét so với mực nước biển

b) Motor SEIPEE điện cao áp YKK

Đặc điểm:

• Thiết kế motor hình hộp chắc chắn, dễ di chuyển và sử dụng
• Là dòng motor công suất lớn, chạy điện cao cấp chuyên dụng trong công nghiệp
• Phù hợp để dẫn động cho quạt, máy nén, máy bơm nước, tủ đông công nghiệp,...
• Có thể tùy chọn linh hoạt công suất, tần số, kích thước lắp đặt
• Tùy chọn chuẩn làm mát hiện đại IC611 hoặc IC616 - thông gió cưỡng bức hiệu quả

Thông số kỹ thuật:

• Điện áp định mức: điện cao áp 6KV hoặc 10KV
• Tần số dòng điện: 50HZ
• Dải làm việc S1, gắn IMB3
• Chuẩn làm mát IC01
• Cấp bảo vệ IP44, IP54, IP55

c) Động cơ SEIPEE không đồng bộ 1 pha JMM

Đặc điểm:

• Được thiết kế tiêu chuẩn hóa để sử dụng trong các ứng dụng công nghiệp
• Roto lồng sóc, kín, khả năng tự thông gió bên ngoài để làm mát
• Vỏ nhôm đúc bền, chắc, chống chịu môi trường nhiệt độ và độ ẩm cao
• Chân đế động cơ có thể tháo rời linh hoạt
• Ổ bi rãnh sâu, linh hoạt, siêu bền

Thông số kỹ thuật:

• Model: JMM
• Dòng máy: Động cơ không đồng bộ 1 pha
• Tiêu chuẩn vận hành: IEC 60034-1
• Công suất: 0,18 kW đến 2,2 kW
• Số cực: 2, 4 cực
• Cấp cách điện F
• Cấp bảo vệ chống nước, chống bụi: IP 55
• Chế độ hoạt động liên tục: S1

d) Động cơ SEIPEE không chổi than Imotor

Đặc điểm:

• Thiết kế nam châm vĩnh cửu trong vỏ MAC phù hợp sử dụng trong các ứng dụng công nghiệp
• Công suất động cơ mạnh mẽ nhờ thiết kế thành phần cơ khí chính xác
• Hiệu suất IE4 làm việc cao, tiết kiệm năng lượng
• Thiết kế nhỏ gọn, công suất và momen xoắn gấp đôi so với động cơ không đồng bộ cùng thông số
• Có phiên bản tiêu chuẩn và phiên bản nâng cấp để lựa chọn

e) Motor SEIPEE tự hãm JMK

Đặc điểm:

• Là dòng động cơ điện không đồng bộ 3 pha tự hãm chuyên dùng trong công nghiệp
• Thiết kế rotor lồng sóc, kín, tự thông gió bên ngoài giúp làm mát hiệu quả
• Vỏ nhôm được phủ lớp cách điện F an toàn với người dùng
• Phanh tự hãm có độ nhạy cao, tùy chọn phanh dòng điện 1 chiều DC hoặc xoay chiều AC

Thông số kỹ thuật:

• Công suất: từ 0.12 kw đến 18.5 kw
• Momen phanh: từ 2 Nm đến 200 Nm
• Số cực động cơ: 2, 4, 6, 8 cực
• Thiết kế phanh nguồn điện riêng
• Vật liệu vỏ máy: Nhôm
• Cấp cách điện: F
• Cấp chống nước, chống bụi: IP 55

f) Motor SEIPEE chống cháy nổ Atex

Đặc điểm:

• Là dòng động cơ không đồng bộ 3 pha được thiết kế dành riêng cho điều kiện làm việc dễ cháy nổ
• Đa dạng công suất cho người dùng lựa chọn, phù hợp với các ứng dụng khác nhau
• Vỏ nhôm siêu bền, chống ăn mòn và rỉ sét
• Vận hành êm ái, không rung lắc và tiếng ồn lớn

4) Dòng điện, điện áp và biến tần cho motor SEIPEE

Motor SEIPEE châu Âu thường ghi điện áp 230/400V Δ/Y 50Hz (motor nhỏ) hoặc 400/690V Δ/Y (motor lớn). Ở lưới Việt Nam 380V, motor 230/400V đấu sao, motor 400/690V đấu tam giác. Dòng tham khảo motor 4 cực ở 380–400V:

• Biến tần chọn theo dòng tem motor; motor 3 pha 230/400V đến khoảng 2.2kW chạy được biến tần 1 pha vào – 3 pha 230V ra khi đấu tam giác.
• Motor chạy biến tần lâu ở tần số thấp cần quạt làm mát độc lập.
• Motor có phanh JMK chạy biến tần: cấp nguồn cuộn phanh riêng, không lấy từ đầu ra biến tần.

5) Bảng giá motor SEIPEE – giá trung bình thị trường Việt Nam

Motor SEIPEE ít hàng sẵn, giá phụ thuộc dòng máy, kiểu lắp, nhập lẻ hay theo lô. Mức giá trung bình thị trường Việt Nam tham khảo:

• Giá motor SEIPEE 1 pha 0.18kw B5 MEC 63 230v: từ 1.500.000 - 2.800.000 VND
• Giá motor SEIPEE 1 pha 0.18kw B5 MEC 56 230v: từ 1.450.000 - 2.770.000 VND
• Giá motor SEIPEE 1 pha 0.37kw B5 MEC 71 230v: từ 1.650.000 - 2.950.000 VND
• Giá motor SEIPEE 1 pha 0.55kw B5 MEC 71 230v: từ 2.200.000 - 3.500.000 VND
• Giá motor SEIPEE 1 pha 0.75kw B5 MEC 80 230v: từ 2.500.000 - 4.000.000 VND
• Giá motor SEIPEE 1 pha 1.5kw B3 MEC 90 230v: từ 4.700.000 - 6.500.000 VND
• Giá motor SEIPEE 3 pha 0.18kw B5 MEC 63 230 400v: từ 2.200.000 - 4.000.000 VND
• Giá motor SEIPEE 3 pha 1.5kw B5 MEC 90 230 400v: từ 4.500.000 - 6.000.000 VND
• Giá motor SEIPEE 3 pha 2.2kw B5 MEC 112 230 400v: từ 8.500.000 - 12.000.000 VND
• Giá motor SEIPEE 3 pha 5.5kw B3 MEC 132 400v: từ 12.200.000 - 15.000.000 VND

6) Cách chọn motor SEIPEE hoặc motor thay thế

a) Đọc tem motor cũ

Ghi lại: công suất kW, khung MEC (vd MEC 80), kiểu lắp (B3 chân đế, B5 mặt bích lớn, B14 mặt bích nhỏ), số cực hoặc vòng/phút, điện áp và kiểu đấu, đường kính cốt trục. Khung MEC 80 có cốt trục 19mm, MEC 90 cốt 24mm, MEC 100 cốt 28mm theo chuẩn IEC.

b) Thay bằng motor cùng khung IEC

Không có sẵn motor SEIPEE thì có thể chọn motor điện 3 pha hãng khác cùng khung, cùng kiểu mặt bích, cùng tốc độ; motor 1 pha thì chọn motor điện 1 pha cùng khung. Riêng mặt bích B14 có nhiều cỡ, cần đo đường kính tâm lỗ bắt ốc trước khi đặt.

c) Với motor có phanh, motor ghép hộp số

Motor JMK cần đúng momen phanh và điện áp cuộn phanh. Motor ghép hộp giảm tốc trục vít hoặc hộp số đồng trục thì cần đúng mặt bích và cốt trục đầu vào hộp số.

7) Ứng dụng motor SEIPEE

• Motor SEIPEE 3 pha vỏ nhôm 0.18–4kW trên máy đóng gói, máy chiết rót, băng tải thực phẩm nhập khẩu từ Ý, châu Âu.
• Motor SEIPEE ghép hộp giảm tốc trục vít cho băng tải, máy khuấy, máy trộn, cửa tự động.
• Motor 1 pha JMM 230V cho máy nông nghiệp, máy chế biến nhỏ, bơm, quạt gia đình và cửa hàng.
• Motor có phanh JMK cho cơ cấu nâng hạ nhẹ, máy cắt, máy cưa cần dừng nhanh.
• Motor SEIPEE vỏ gang dòng GM công suất lớn cho bơm, quạt công nghiệp, máy nén.
• Motor ATEX cho khu vực có khí, bụi dễ cháy theo tiêu chuẩn châu Âu.

8) Ưu điểm và nhược điểm của motor SEIPEE

a) Ưu điểm

• Kích thước theo chuẩn IEC, dễ tìm motor lắp lẫn khi cần thay gấp.
• Vỏ nhôm nhẹ, cấp bảo vệ IP55, cách điện cấp F.
• Đủ dòng chuyên dụng: 1 pha, có phanh, phòng nổ, vỏ gang.
• Motor châu Âu chạy tốt với biến tần trong dải tần số thông dụng.

b) Nhược điểm

• Ít hàng sẵn ở Việt Nam, thời gian đặt hàng có thể lâu.
• Giá cao hơn motor Trung Quốc cùng công suất.
• Điện áp thiết kế 230/400V; lưới yếu, điện áp thấp kéo dài thì motor nóng hơn bình thường.

9) Câu hỏi thường gặp về motor SEIPEE

a) Người sắp mua motor SEIPEE cần hỏi gì, xác minh gì

• Ký hiệu model trên tem motor SEIPEE đọc thế nào? Phần chữ đầu cho biết dòng motor (JM 3 pha vỏ nhôm, JMM 1 pha, JMK có phanh, GM vỏ gang), con số tiếp theo là khung MEC theo chiều cao tâm trục (63, 71, 80, 90…), chữ cái sau khung chỉ chiều dài lõi trong cùng khung, số cuối là số cực; kiểu lắp ghi riêng là B3, B5 hoặc B14. Đọc đủ các phần này thì đặt hàng thay thế ít khi sai.
• Cần xác minh điều gì khi mua motor SEIPEE? Tem gốc có đủ model, số seri, điện áp 230/400V, tần số 50Hz, dòng định mức, IP, cấp cách điện; motor có chứng từ nhập khẩu rõ ràng. So sánh khối lượng motor với catalogue hãng là cách nhanh để phát hiện hàng không đúng xuất xứ.
• Motor ghi 50/60Hz dùng ở Việt Nam có sao không? Lưới Việt Nam 50Hz. Motor ghi cả 50Hz và 60Hz thì đọc dòng thông số 50Hz trên tem. Motor chỉ ghi 60Hz (hàng cho thị trường Mỹ) chạy ở 50Hz sẽ chậm hơn khoảng 17% và có thể nóng hơn nếu điện áp không giảm tương ứng.
• Chọn motor SEIPEE hay motor hãng khác cùng khung? Máy còn bảo hành của hãng máy thì ưu tiên đúng motor SEIPEE. Máy cũ cần thay nhanh thì motor hãng khác cùng khung IEC, cùng mặt bích, cùng tốc độ vẫn lắp được; cần đối chiếu thêm dòng định mức để chỉnh rơ le nhiệt.
• Giá motor SEIPEE khoảng bao nhiêu? Theo giá trung bình thị trường Việt Nam, motor SEIPEE 1 pha 0.37kW khoảng 1,65–2,95 triệu đồng, 1 pha 1.5kW khoảng 4,7–6,5 triệu, motor 3 pha 1.5kW khoảng 4,5–6 triệu, 3 pha 5.5kW khoảng 12,2–15 triệu.

b) Người đã mua motor SEIPEE: lắp cho đúng, dùng cho tối ưu

• Đấu motor SEIPEE 230/400V vào lưới 380V thế nào? Đấu sao: nối chung ba đầu W2, U2, V2 bằng thanh đồng trong hộp cực, cấp ba pha vào U1, V1, W1. Motor 400/690V thì đấu tam giác. Đấu tam giác motor 230/400V vào 380V là motor cháy cuộn nhanh.
• Đấu motor 1 pha JMM thế nào? Motor 1 pha có tụ ngậm (đôi khi thêm tụ đề) nối sẵn trong hộp cực, cấp 230V vào hai cọc theo sơ đồ trên nắp hộp cực. Đổi chiều quay bằng cách đổi vị trí các thanh nối cuộn phụ theo sơ đồ, không phải đổi hai dây nguồn.
• Chạy thử motor sau khi lắp cần kiểm tra gì? Đo cách điện bằng megom 500V, chạy không tải 10–15 phút, kiểm tra chiều quay, đo dòng ba pha, nghe bạc đạn. Motor nhập khẩu để lâu trong kho ẩm cần đo cách điện kỹ, thấp thì sấy trước khi chạy.
• Cài rơ le nhiệt, biến tần cho motor SEIPEE thế nào? Rơ le nhiệt chỉnh theo dòng tem ở 400V, khi chạy lưới 380V dòng thực có thể cao hơn vài phần trăm. Biến tần nhập dòng, điện áp, tần số, tốc độ định mức từ tem; với motor có phanh, cài relay đầu ra điều khiển phanh.
• Làm sao để motor chạy bền? Giữ khe tản nhiệt và nắp quạt sạch, kiểm tra căn tâm khớp nối, thay bạc đạn đúng mã khi có tiếng rè. Motor có phanh kiểm tra khe phanh định kỳ, má phanh mòn thì chỉnh hoặc thay.

c) Các lỗi người dùng thường mắc với motor SEIPEE và cách chỉnh sửa

• Motor nóng bất thường sau khi thay vào máy là do đâu? Hay gặp nhất là đấu sai sao – tam giác so với điện áp lưới, hoặc thay motor 2 cực vào chỗ motor 4 cực làm tải quay nhanh gấp đôi. Đọc lại tem, đếm vòng/phút, đo dòng so với tem.
• Thay motor B5 nhưng không vừa mặt bích là lỗi gì? Nhầm B5 (mặt bích lớn, lỗ trơn) với B14 (mặt bích nhỏ, lỗ ren), hoặc nhầm khung MEC. Đo đường kính gờ định vị, đường kính tâm lỗ và số lỗ trên mặt bích cũ rồi đặt đúng cỡ.
• Motor có phanh JMK không nhả phanh, kêu ù là sao? Cuộn phanh không có điện hoặc bộ chỉnh lưu hỏng, hoặc khe phanh quá nhỏ. Đo điện áp tại cuộn phanh khi motor chạy, thay bộ chỉnh lưu nếu mất DC, chỉnh khe phanh theo hướng dẫn.
• Motor 1 pha không khởi động, phải xoay tay mới chạy là lỗi gì? Tụ đề hoặc tụ ngậm hỏng. Đo điện dung, thay tụ đúng trị số µF và điện áp ghi trên tem hoặc trên vỏ tụ cũ.
• Motor rung, kêu rè khi chạy là do đâu? Lệch tâm khớp nối, bulông chân lỏng, bạc đạn mòn. Tháo khớp chạy rời để khoanh vùng; còn rung khi chạy rời thì thay bạc đạn đúng mã ghi trong catalogue khung MEC tương ứng.

d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước về motor SEIPEE

• Cần nắm những khái niệm nào? Chuẩn khung IEC (chiều cao tâm trục, cốt trục, mặt bích B3/B5/B14), tốc độ đồng bộ n = 60f/p, hệ số trượt, momen M = 9550 × P / n, cách đấu sao – tam giác với điện áp 230/400V và 400/690V, cấp IP và cấp cách điện.
• Nên tìm hiểu loại motor nào trước? Học motor 3 pha rotor lồng sóc thông dụng trước, rồi motor 1 pha có tụ, sau đó tới motor có phanh, motor phòng nổ và motor ghép hộp giảm tốc. Motor SEIPEE là ví dụ tốt về motor châu Âu theo chuẩn IEC.
• Vì sao motor châu Âu ghi 230/400V mà vẫn chạy ở lưới 380V? Dung sai điện áp cho phép thường khoảng ±10%, nên 380V nằm trong dải chạy được của motor 400V. Dòng thực tế có thể cao hơn tem một chút, cần chú ý khi chỉnh rơ le nhiệt.
• Tự kiểm tra motor bằng đồng hồ ra sao? Đo điện trở ba cuộn dây phải bằng nhau, đo cách điện cuộn với vỏ bằng megom, đo dòng không tải và có tải bằng ampe kìm. Với motor có phanh, đo thêm điện trở cuộn phanh và điện áp DC cấp cho phanh.
• Thứ tự học hợp lý là gì? An toàn điện, đọc tem motor theo chuẩn IEC, đấu sao – tam giác, mạch khởi động từ – rơ le nhiệt, biến tần cơ bản, rồi tới motor có phanh và cách chọn motor thay thế lắp lẫn.