Hộp giảm tốc WPX là hộp số trục vít bánh vít một cấp, vỏ gang, có trục vào nằm ngang và trục ra dựng đứng, úp xuống dưới. Hộp đặt trên khung hoặc nắp bồn, trục ra thòng xuống để kéo cánh khuấy, trục quay đứng. WPX thuộc nhóm hộp giảm tốc trục vít bánh vít, có các size 60 đến 175, tỉ số truyền 1/10 đến 1/60.
Nội dung
- 1. Hộp giảm tốc WPX là gì?
- 2. Thông số kỹ thuật hộp giảm tốc WPX
- 3. Chọn mô-men, công suất motor cho hộp giảm tốc WPX
- 4. Phân loại hộp giảm tốc WPX
- 5. Cấu tạo hộp giảm tốc WPX
- 6. Ứng dụng hộp giảm tốc WPX
- 7. Ưu điểm và giới hạn của hộp số giảm tốc WPX
- 8. Lưu ý khi chọn hộp giảm tốc WPX cho máy khuấy
- 9. Câu hỏi thường gặp về hộp giảm tốc WPX
1. Hộp giảm tốc WPX là gì?
Hộp giảm tốc WPX dùng cặp trục vít (worm – trục có ren xoắn) và bánh vít (worm wheel – bánh răng ăn khớp với ren trục vít). Trục vít nhận chuyển động từ motor. Bánh vít gắn trên trục ra, quay chậm hơn theo tỉ số truyền.
- Trục vào: nằm ngang, dạng trục dương có then hoặc mặt bích lắp motor.
- Trục ra: vuông góc trục vào, dựng đứng, hướng xuống dưới.
- Góc truyền động: 90 độ.
- Số cấp: 1 cấp trục vít, tỉ số 1/10 đến 1/60.
- Kiểu lắp: chân đế bắt lên dầm, khung hoặc nắp bồn.
Về hình dáng, hộp số WPX giống WPO đặt úp ngược. Tuy vậy, vị trí nút châm dầu, nút thông hơi, mắt thăm dầu và phớt được bố trí riêng cho tư thế trục ra hướng xuống. Hai loại không lật qua lại để dùng thay nhau.
Số size của hộp giảm tốc WPX là khoảng cách tâm giữa trục vít và bánh vít, tính bằng mm. WPX 100 có khoảng cách tâm 100 mm, trục vào Ø25 mm, trục ra Ø38 mm.
2. Thông số kỹ thuật hộp giảm tốc WPX
Hộp giảm tốc WPX có 8 size phổ biến từ 60 đến 175. Bảng dưới đây tóm tắt ứng dụng và cỡ motor 4 cực (1.400 vòng/phút) thường ghép theo size. Công suất thực tế còn phụ thuộc tỉ số truyền và tải.
| Size WPX | Ứng dụng thường gặp | Motor 4 cực thường ghép |
| WPX 60 | Khuấy bồn nhỏ, trục quay nhẹ | 0,37 kW |
| WPX 70 | Khuấy bồn 200–500 lít | 0,75 kW |
| WPX 80 | Khuấy dung dịch, máy trộn nhỏ | 1,1 – 1,5 kW |
| WPX 100 | Khuấy hóa chất, trộn bột nhẹ | 1,5 kW |
| WPX 120 | Khuấy bồn lớn, trộn sệt | 2,2 – 3 kW |
| WPX 135 | Khuấy nước thải, trộn đặc | 3 – 4 kW |
| WPX 155 | Khuấy tải nặng | 5,5 kW |
| WPX 175 | Khuấy, trộn công nghiệp lớn | 5,5 – 7,5 kW |

- Ảnh trên: hộp giảm tốc WPX trục ra úp xuống, có kích thước trục vào, trục ra, chân đế và bảng tốc độ theo tỉ số truyền.
Tỉ số truyền và tốc độ trục ra hộp số WPX
Hộp số WPX có các tỉ số 1/10, 1/15, 1/20, 1/25, 1/30, 1/40, 1/50, 1/60. Tốc độ trục ra n2 = n1 / i. Với motor 4 cực khoảng 1.400 vòng/phút:
| Tỉ số truyền | Tốc độ trục ra (vòng/phút) | Hiệu suất tham khảo | Mô-men trên mỗi 1 kW motor |
| 1/10 | 140 | ~82% | ~56 N.m |
| 1/15 | 93 | ~78% | ~80 N.m |
| 1/20 | 70 | ~75% | ~102 N.m |
| 1/25 | 56 | ~72% | ~123 N.m |
| 1/30 | 47 | ~70% | ~143 N.m |
| 1/40 | 35 | ~65% | ~177 N.m |
| 1/50 | 28 | ~60% | ~205 N.m |
| 1/60 | 23 | ~56% | ~229 N.m |
- Hiệu suất trong bảng là giá trị tham khảo cho hộp trục vít một cấp đã chạy rà.
- Tỉ số càng cao, ma sát trượt càng lớn, hiệu suất càng giảm.
- Mô-men thực tế không vượt mô-men cho phép của size hộp.
- Motor 6 cực (~950 vòng/phút) cho tốc độ ra thấp hơn khoảng 1/3 so với bảng.
Cách đọc mã hộp giảm tốc WPX
Mã hộp thường ghi kiểu hộp, size và tỉ số, ví dụ "WPX 80 – 1/20". Đây là hộp WPX, khoảng cách tâm 80 mm, tỉ số 1/20, tốc độ ra khoảng 70 vòng/phút với motor 4 cực. Tem có thể ghi thêm kiểu A hoặc B theo phía đầu trục vào. Khi thay hộp cũ, cần ghi rõ đầu trục vào nằm bên trái hay bên phải.
3. Chọn mô-men, công suất motor cho hộp giảm tốc WPX
Chọn hộp giảm tốc WPX cần biết tốc độ trục ra, mô-men tải và chế độ chạy. Công thức cơ bản:
- Mô-men trục ra: T2 = 9550 × P × η / n2 (N.m).
- Công suất motor cần: P = T2 × n2 / (9550 × η) (kW).
- P: công suất motor (kW); η: hiệu suất hộp; n2: tốc độ trục ra (vòng/phút).
Ví dụ 1 – máy khuấy dung dịch
Cánh khuấy cần khoảng 70 vòng/phút, mô-men đo hoặc ước tính 150 N.m. Chọn tỉ số 1/20, hiệu suất khoảng 0,75. Công suất cần: P = 150 × 70 / (9550 × 0,75) ≈ 1,47 kW. Chọn motor 1,5 kW 4 cực ghép hộp số WPX size phù hợp với 150 N.m nhân hệ số làm việc.
Ví dụ 2 – tính mô-men khi đã có motor
Motor 2,2 kW 4 cực, hộp WPX tỉ số 1/40, tốc độ ra 35 vòng/phút, hiệu suất 0,65. Mô-men trục ra: T2 = 9550 × 2,2 × 0,65 / 35 ≈ 390 N.m. Size hộp phải chịu được mô-men này nhân với SF.
Hệ số làm việc (SF – service factor) cho hộp số WPX
| Điều kiện tải | SF tham khảo | Ví dụ máy |
| Tải đều, chạy dưới 8 giờ/ngày | 1,0 | Khuấy dung dịch loãng, trục quay nhẹ |
| Tải đều, chạy 8–16 giờ/ngày | 1,25 | Khuấy hóa chất, khuấy nước thải |
| Va đập vừa, khởi động nhiều lần | 1,5 | Trộn bột, khuấy sơn, keo |
| Va đập nặng, chạy liên tục | 1,75 – 2,0 | Khuấy bùn đặc, nghiền liệu |
- Mô-men tải × SF phải nhỏ hơn mô-men cho phép của size hộp.
- Khuấy chất sệt có mô-men khởi động cao hơn lúc chạy ổn định.
- Không chọn dư quá 2 cấp size: tốn tiền, nặng khung đỡ.
4. Phân loại hộp giảm tốc WPX
Các biến thể dưới đây đều giữ trục ra đứng hướng xuống. Khác biệt nằm ở cách nối motor và kiểu chân đế.
a. Hộp giảm tốc WPX trục vào dương
Đầu trục vào là trục dương có rãnh cavet. Motor nối qua khớp nối, puly hoặc nhông xích. Kiểu này dễ đổi tốc độ bằng cách thay puly, hợp khi cần chỉnh tốc độ cánh khuấy sau khi lắp. Cần thêm bệ đặt motor và căn đồng tâm.
b. Hộp giảm tốc WPDX, WPWDX trục vào mặt bích
Đầu vào là mặt bích có lỗ cốt âm. Motor mặt bích cắm thẳng vào hộp, cụm máy gọn và đồng tâm sẵn. Kiểu này phổ biến ở máy khuấy đặt trên nắp bồn vì không cần bệ motor riêng.

- Ảnh trên: cụm motor 1,5 kW lắp mặt bích hộp số WPWDX, trục ra úp xuống, kèm kích thước tổng cao và mặt bích.
c. Phân biệt hộp giảm tốc WPX và WPO
Hai dòng có cùng các size và tỉ số. WPX có trục ra hướng xuống, hợp khi hộp đặt phía trên máy. Hộp giảm tốc WPO có trục ra hướng lên, hợp khi hộp đặt dưới sàn, đỡ mâm quay phía trên.
d. Hộp giảm tốc WPX ghép tầng giảm tốc
Khi cần tốc độ dưới 20 vòng/phút, có thể ghép thêm truyền xích, puly hoặc một tầng giảm tốc phía trước WPX. Tốc độ rất chậm và tải nặng nên chuyển sang hộp trục vít hai cấp trục ra đứng hướng xuống (WPEX, WPEDX).
5. Cấu tạo hộp giảm tốc WPX
- Vỏ hộp: gang xám đúc, có gân tản nhiệt và chân đế.
- Trục vít: thép hợp kim, ren tôi cứng chống mòn.
- Bánh vít: vành đồng hợp kim, ép trên moay-ơ.
- Trục ra: thép, dựng đứng hướng xuống, đỡ bằng ổ bi côn chịu cả tải hướng kính và dọc trục.
- Phớt: phớt cao su chắn dầu ở đầu trục vào và trục ra.
- Nút dầu: nút châm dầu, nút xả, mắt thăm dầu và nút thông hơi bố trí theo tư thế trục ra hướng xuống.
Trục ra hướng xuống nên phớt trục ra nằm dưới mặt dầu. Phớt luôn chịu áp lực cột dầu. Với máy khuấy thực phẩm, dược phẩm, nên có khay hứng hoặc bích chắn giữa hộp và miệng bồn để dầu không nhỏ vào sản phẩm.
6. Ứng dụng hộp giảm tốc WPX
Hộp giảm tốc WPX dùng khi hộp và motor đặt phía trên, trục ra kéo cơ cấu phía dưới. Ứng dụng theo nhóm tỉ số:
- Tỉ số 1/10 – 1/15 (93–140 vòng/phút): khuấy dung dịch loãng, khuấy hòa tan, khuấy pha hóa chất.
- Tỉ số 1/20 – 1/30 (47–70 vòng/phút): khuấy nước thải, khuấy sơn, trộn thức ăn chăn nuôi dạng lỏng.
- Tỉ số 1/40 – 1/60 (23–35 vòng/phút): khuấy chất sệt, trộn keo, nồi nấu có cánh vét thành.
- Cơ cấu trục đứng khác: trục quay cửa xoay, trục quay giàn phơi, máy cạo bùn bể lắng nhỏ.
Ví dụ: bồn khuấy 1.000 lít nước thải, cánh khuấy chạy khoảng 47 vòng/phút. Có thể chọn WPX tỉ số 1/30 với motor 4 cực. Công suất motor tính theo mô-men cánh khuấy và SF như ví dụ ở mục 3.
7. Ưu điểm và giới hạn của hộp số giảm tốc WPX
Ưu điểm
- Đổi chuyển động ngang của motor sang trục đứng hướng xuống trong một hộp.
- Chạy êm, ít rung, hợp máy khuấy đặt trên nắp bồn.
- Tỉ số 1/10–1/60 trong một cấp, kết cấu gọn.
- Vỏ gang dày, chịu môi trường ẩm của xưởng.
- Có bản mặt bích, lắp motor trực tiếp, không cần bệ.
Giới hạn
- Hiệu suất giảm rõ ở tỉ số cao, hộp nóng hơn hộp bánh răng.
- Phớt trục ra nằm dưới mặt dầu, cần kiểm soát rò dầu.
- Không hợp tải liên tục công suất lớn trên 7,5 kW.
- Tự hãm ở tỉ số cao không thay được phanh.
8. Lưu ý khi chọn hộp giảm tốc WPX cho máy khuấy
Tải treo dọc trục
Cánh khuấy và trục treo dưới hộp tạo lực kéo xuống ổ bi trục ra. Trục ngắn, cánh nhẹ thì hộp tự chịu được. Trục dài, cánh nặng nên có ổ đỡ chặn riêng trên giá hoặc gối đỡ đáy bồn.
Tải uốn do trục khuấy dài
Trục khuấy dài và cánh lệch tâm gây rung, uốn đầu trục ra. Nên dùng khớp nối cứng đúng tâm, giới hạn chiều dài trục treo, hoặc thêm gối đỡ trung gian.
Thông tin cần chuẩn bị khi chọn hộp
- Tốc độ cánh khuấy hoặc tỉ số truyền mong muốn.
- Thể tích bồn, độ sệt của chất khuấy, đường kính cánh.
- Kiểu nối motor: trục dương hay mặt bích.
- Đường kính trục khuấy cần nối với trục ra.
- Số giờ chạy mỗi ngày.
9. Câu hỏi thường gặp về hộp giảm tốc WPX
- Hộp giảm tốc WPX khác WPO ở điểm nào? Cả hai có trục ra đứng. WPX có trục ra hướng xuống, WPO có trục ra hướng lên. Vị trí nút dầu và phớt của mỗi loại bố trí theo tư thế riêng.
- Có thể lật ngược hộp WPO để dùng thay WPX không? Không nên. Mức dầu, nút thông hơi và mắt thăm dầu sẽ sai vị trí. Hộp dễ thiếu dầu ở cặp ăn khớp hoặc trào dầu qua nút thông hơi.
- Hộp số WPX khác WPA, WPS thế nào? WPA và WPS có trục ra nằm ngang. WPX có trục ra đứng hướng xuống. Cùng size, kích thước trục vào và trục ra thường giống nhau.
- Hộp giảm tốc WPX dùng cho máy khuấy được không? Được. Đây là ứng dụng phổ biến nhất của WPX. Hộp đặt trên nắp bồn, trục ra nối trực tiếp trục cánh khuấy.
- Tỉ số nào hợp máy khuấy nước thải? Thường dùng tỉ số 1/20 – 1/30, tốc độ cánh khoảng 47–70 vòng/phút với motor 4 cực. Cần tính lại theo đường kính cánh và độ sệt.
- WPX size nào phổ biến nhất? Các size 70, 80, 100 dùng nhiều cho máy khuấy bồn nhỏ và vừa. Size 120 trở lên cho bồn lớn hoặc chất sệt.
- Hộp WPX có tự hãm không? Ở tỉ số cao như 1/50, 1/60, hộp có xu hướng tự hãm khi đứng yên. Khả năng này không ổn định khi có rung, không thay được phanh.
- Hộp số WPX chạy với motor 6 cực được không? Được. Tốc độ ra chậm hơn khoảng 1/3, mô-men cao hơn ở cùng công suất. Cần kiểm tra mô-men không vượt mức cho phép của size hộp.
- Hộp WPX chạy với biến tần được không? Được. Biến tần giúp chỉnh tốc độ khuấy và khởi động mềm khi bồn đầy chất sệt. Không nên chạy motor quá chậm lâu dài nếu motor không có quạt riêng.
- Hộp WPX mặt bích có gắn được motor mọi hãng? Được nếu motor theo chuẩn mặt bích IEC cùng khung. Cần khớp đường kính trục motor, vành định vị và lỗ bắt vít.
- Vì sao hộp giảm tốc WPX hay rỉ dầu ở trục ra? Phớt trục ra nằm dưới mặt dầu nên chịu áp lực liên tục. Đổ dầu quá mức, nút thông hơi bị bít hoặc trục ra bị uốn đều làm phớt mau hỏng.
- Có cần ổ đỡ riêng cho trục khuấy không? Cần khi trục dài hoặc cánh nặng. Ổ đỡ riêng gánh tải dọc trục và tải uốn, giúp ổ bi trong hộp bền hơn.
- Hộp WPX có lắp ngoài trời được không? Được nếu có mái che. Nút thông hơi phải thông thoáng, không đọng nước. Môi trường ăn mòn nên dùng hộp sơn epoxy.
- Muốn tốc độ khuấy dưới 20 vòng/phút thì chọn gì? Có thể ghép WPX với truyền xích hoặc puly. Tốc độ rất chậm, tải nặng nên chọn hộp trục vít hai cấp trục ra hướng xuống.
- Hộp giảm tốc WPX có ồn không? Ăn khớp trục vít là ăn khớp trượt nên chạy êm hơn hộp bánh răng thẳng cùng cỡ. Tiếng ồn tăng thường do thiếu dầu hoặc mòn ổ bi.
Hộp giảm tốc WPX thuộc nhóm hộp giảm tốc trục vít bánh vít. Các dòng cùng nhóm:







