Hộp Giảm Tốc Trục Vít Bánh Vít 2 Cấp
Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp là hai bộ trục vít – bánh vít nối tiếp nhau trong một vỏ (hoặc hai hộp ghép), cho tỉ số truyền rất lớn khoảng 100 – 3.600 lần, tức motor 1450 vòng/phút ra còn khoảng 14 xuống dưới 1 vòng/phút. Loại này dùng cho máy gạt bùn, máy khuấy chậm, bảng quảng cáo xoay, dây chuyền tốc độ cực chậm; chọn đúng cần biết tốc độ ra, momen tải, công suất motor và vị trí trục vào – trục ra (WPEA, WPES, WPEO, WPEDA, WPEDS, WPEDO hoặc NMRV ghép).
So với các loại hộp giảm tốc khác, ưu thế của hộp 2 cấp bánh vít là đạt tốc độ cực chậm trong một khối gọn, đổi lại hiệu suất thấp.
Nội dung
- 1) Cấu tạo hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
- 2) Nguyên lý hoạt động hộp số trục vít bánh vít 2 cấp
- 3) Thông số kỹ thuật hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
- 4) Phân loại hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
- a) Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp NMRV
- b) Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp WPEA
- c) Hộp số trục vít bánh vít 2 cấp WPES
- d) Hộp số trục vít bánh vít 2 cấp WPEO
- e) Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp WPEDA
- f) Hộp số giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp WPEDS
- g) Hộp số giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp WPEDO
- 5) Cách chọn hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
- 6) Ứng dụng hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
- 7) Ưu điểm và nhược điểm hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
- 8) Xuất xứ hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
- 9) Câu hỏi thường gặp về hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
1) Cấu tạo hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp

- Vỏ hộp bằng gang (dòng WPE) hoặc nhôm (dòng NMRV ghép).
- Trục vào là trục vít thép hợp kim tôi cứng, ăn khớp với bánh vít cấp 1 (vành đồng).
- Trục trung gian mang bánh vít cấp 1 và trục vít cấp 2.
- Trục ra gắn bánh vít cấp 2 (lớn hơn bánh vít cấp 1), quay chậm nhất và chịu momen lớn nhất.
- Các khoang chứa dầu hoặc mỡ bôi trơn, có nút thăm, nút xả, nút thở.
2) Nguyên lý hoạt động hộp số trục vít bánh vít 2 cấp
a) Cấp 1 và cấp 2
- Cấp 1: trục vít nối motor quay tốc độ n1, đẩy bánh vít trên trục trung gian quay tốc độ n2; tỉ số i1 = n1/n2.
- Cấp 2: trục vít trên trục trung gian quay n2, đẩy bánh vít trục ra quay n3; tỉ số i2 = n2/n3.
- Tỉ số tổng i = i1 × i2.
b) Ví dụ tính tốc độ và momen
Cấp 1 tỉ số 10, cấp 2 tỉ số 20 → tỉ số tổng 200. Motor 1450 vòng/phút ra còn khoảng 7,3 vòng/phút. Tốc độ giảm đúng 200 lần, nhưng momen không tăng đủ 200 lần vì mỗi cấp bánh vít mất một phần công suất do ma sát: hiệu suất tổng thường chỉ khoảng 30 – 60%. Motor 0.75kW qua tỉ số 200, hiệu suất 0,45 → momen ra khoảng 9550 × 0,75 / 7,3 × 0,45 ≈ 440Nm.
3) Thông số kỹ thuật hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
- Tỉ số truyền: khoảng 70 – 3.600 tùy dòng, phổ biến 100, 200, 300, 400, 600, 900.
- Hiệu suất tổng: khoảng 30 – 60%, tỉ số càng lớn hiệu suất càng thấp.
- Momen ra: từ vài chục Nm tới khoảng 9.000 – 10.000Nm ở size lớn dòng WPE.
- Kiểu trục ra: trục ngang, trục ngửa lên, trục úp xuống, có mặt bích.
- Công suất motor đi kèm: khoảng 0.18kW – 7.5kW.
- Tuổi thọ phụ thuộc tải và dầu: hộp chọn dư momen, dầu đúng loại có thể chạy nhiều năm.
a) Motor lắp hộp 2 cấp: dòng điện, điện áp, biến tần
| Motor 4 cực lắp hộp 2 cấp | Dòng định mức 3 pha 380V | Dòng 3 pha 220V (tam giác) | Dòng motor 1 pha 220V | Biến tần thường chọn |
|---|---|---|---|---|
| 0.37kW (0.5HP) | khoảng 1 – 1.2A | khoảng 1.8 – 2.1A | khoảng 3 – 3.5A | 0.4kW |
| 0.75kW (1HP) | khoảng 1.9 – 2.1A | khoảng 3.3 – 3.7A | khoảng 5 – 6A | 0.75kW |
| 1.5kW (2HP) | khoảng 3.4 – 3.8A | khoảng 6 – 6.6A | khoảng 9.5 – 11A | 1.5kW |
| 2.2kW (3HP) | khoảng 4.8 – 5.2A | khoảng 8.3 – 9A | khoảng 13 – 15A | 2.2kW |
| 3.7kW (5HP) | khoảng 7.8 – 8.5A | khoảng 13.5 – 14.7A | khoảng 21 – 24A | 3.7 – 4kW |
| 5.5kW (7.5HP) | khoảng 11 – 11.7A | — | — | 5.5kW |
| 7.5kW (10HP) | khoảng 15 – 15.6A | — | — | 7.5kW |
- Motor đến 3kW thường là 220/380V: lưới 380V đấu sao, biến tần 1 pha vào – 3 pha 220V ra thì đấu tam giác.
- Motor 1 pha có tụ không chạy biến tần thông thường; cần chỉnh tốc thì đổi sang motor 3 pha.
- Hộp 2 cấp tỉ số rất cao nên momen ra lớn ngay cả khi motor nhỏ; tăng tốc biến tần 5 – 10 giây để giảm sốc lên răng bánh vít cấp 2.
4) Phân loại hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
a) Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp NMRV
- Hai hộp NMRV ghép nối tiếp (thường hộp nhỏ cắm vào hộp lớn qua mặt bích hoặc khớp nối).
- Trục vào 14, 19, 24, 28, 38mm; trục ra 18, 25, 28, 35, 42mm; momen 2.8 – 1.760Nm.
- Tỉ số 120, 200, 300, 400, 500, 600 tới 3.600; lắp motor 1HP, 2HP, 3HP, 5HP.

b) Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp WPEA
- Trục vào ở dưới thấp, sát mặt đất.
- Trục vào 15, 18, 22, 25, 35, 40mm; trục ra 28, 32, 38, 45, 55, 60, 70mm.
- Momen 250 – 9.056Nm; tỉ số 140, 250, 600, 700, 800 tới 3.400; motor 0.75kW, 1.1kW, 1.5kW, 2.2kW, 3kW.

c) Hộp số trục vít bánh vít 2 cấp WPES
- Trục vào ở phía trên, cách mặt đất khoảng 20 – 40cm.
- Cốt vào 15 – 40mm; cốt ra 28 – 70mm; momen 240 – 9.010Nm.
- Tỉ số 140 – 3.400; motor 0.37kW, 0.75kW, 1.1kW, 1.5kW, 2.2kW, 4kW.

d) Hộp số trục vít bánh vít 2 cấp WPEO
- Trục ra ngửa lên trên, hợp máy khuấy, bàn xoay.
- Cốt vào 15 – 40mm; cốt ra 28 – 60mm; momen 245 – 9.040Nm.
- Tỉ số 150, 280, 660, 700, 800 tới 3.500; motor 0.75kW, 1.1kW, 1.5kW, 2.2kW, 3.7kW.

e) Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp WPEDA
- Trục vào mặt bích, cốt âm, nằm dưới thấp sát mặt đất; motor mặt bích cắm thẳng.
- Trục vào 15 – 40mm; trục ra 28 – 60mm; momen 255 – 9.055Nm.
- Tỉ số 80, 250, 600, 700, 800 tới 3.400; motor 1, 2, 3, 5, 10 ngựa.

f) Hộp số giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp WPEDS
- Trục vào mặt bích cốt âm phía trên, cách mặt đất khoảng 20 – 40cm.
- Cốt vào 15 – 40mm; cốt ra 28 – 60mm; momen tới khoảng 10.000Nm.
- Tỉ số 70, 250, 500, 600, 700, 800 tới 3.400; motor 0.5 – 7.5 ngựa.

g) Hộp số giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp WPEDO
- Trục ra ngửa lên, trục vào mặt bích.
- Cốt vào 15 – 40mm; cốt ra 28 – 60mm; momen khoảng 200 – 9.000Nm.
- Tỉ số 120, 380, 450, 660, 700, 800 tới 3.500; motor 0.5 – 7.5 ngựa.

5) Cách chọn hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
a) Tính tỉ số
Tỉ số i = n1 / n2. Bảng quảng cáo xoay cần 2 vòng/phút với motor 1450 vòng/phút → i ≈ 725, chọn hộp tỉ số 700 hoặc 800.
b) Tính công suất và momen
Công thức đúng: P (kW) = T (Nm) × n (vòng/phút) / 9550. Máy gạt bùn cần 3.000Nm ở 1,5 vòng/phút → công suất tại trục ra khoảng 0,47kW. Chia cho hiệu suất hộp 2 cấp khoảng 0,4 → motor cần khoảng 1,2kW, chọn 1.5kW. Momen cho phép của hộp ở đúng tỉ số đó phải lớn hơn 3.000Nm nhân hệ số làm việc (1,2 – 1,5).
c) Chọn vật liệu và kiểu trục
- Vỏ gang (WPE): bền, rẻ, hợp môi trường thường và tải nặng.
- Vỏ nhôm (NMRV ghép): nhẹ, gọn, hợp máy nhỏ, tải vừa.
- Trục vào thấp hay cao, trục ra nằm hay đứng chọn theo bố trí máy; motor mặt bích dùng dòng WPED.
d) So sánh với các loại hộp giảm tốc khác
| Tiêu chí | Hộp trục vít bánh vít 2 cấp | Hộp bánh răng trụ | Hộp hành tinh | Hộp bánh răng côn |
|---|---|---|---|---|
| Tỉ số truyền | Rất lớn, khoảng 100 – 3.600 | Thường dưới 100 với 2 – 3 cấp | Thường dưới 100 mỗi tầng, ghép tầng được lớn hơn | Thường 5 – 300 với 2 – 3 cấp |
| Momen ra so với cỡ hộp | Cao | Trung bình – cao | Rất cao | Cao – rất cao |
| Độ ồn | Thấp, chạy êm | Trung bình | Trung bình – cao | Thấp |
| Hiệu suất | Thấp, khoảng 30 – 60% | Cao, khoảng 94 – 97% | Cao, khoảng 95 – 97% mỗi tầng | Cao, khoảng 94 – 96% |
| Hợp với | Tốc độ cực chậm, chạy gián đoạn, cần tự hãm một phần | Băng tải, máy trộn tốc độ trung bình | Tải nặng cần gọn, đồng trục | Máy chạy liên tục, trục ra vuông góc |
Dòng một cấp xem thêm ở hộp giảm tốc trục vít bánh vít; cần hiệu suất cao cho máy chạy liên tục có thể xem hộp giảm tốc 2 cấp bánh răng.
6) Ứng dụng hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
- Hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp cho máy gạt bùn, máy khuấy chậm bể xử lý nước thải.
- Hộp số 2 cấp bánh vít cho dây chuyền tốc độ cực chậm: máy đóng nắp chai, chiết rót, lắp ráp điện tử.
- Hộp giảm tốc 2 cấp cho máy nấu kẹo, siro, máy trộn keo, nhựa, sơn đặc.
- Hộp số trục vít 2 cấp WPEO, WPEDO cho bảng hiệu quảng cáo xoay ở sân bay, đường cao tốc, bàn xoay trưng bày.
- Hộp giảm tốc 2 cấp cho băng tải chậm, lò sấy quay, máy lật, cơ cấu điều chỉnh van, cửa đập.
7) Ưu điểm và nhược điểm hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
a) Ưu điểm
- Tỉ số rất lớn trong một khối, khỏi phải ghép thêm nhông xích, puly.
- Chạy êm, độ ồn thấp, hợp nơi công cộng như bảng quảng cáo, khu dân cư.
- Tỉ số cao thường có khả năng tự hãm khi đứng yên (không tuyệt đối).
- Nhiều kiểu trục vào – ra, có cả bản mặt bích; giá hộp số trục vít 2 cấp thấp hơn hộp hành tinh cùng tỉ số.
b) Nhược điểm
- Hiệu suất tổng thấp, khoảng 30 – 60%, motor phải lớn hơn tính toán thuần.
- Hộp nóng nếu chạy liên tục nhiều giờ ở tải cao.
- Bánh vít đồng mòn dần, nhất là bánh vít cấp 2 chịu momen lớn.
8) Xuất xứ hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
Trên thị trường có hàng Việt Nam, Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Đức, Ý. Dòng WPE vỏ gang phổ biến hàng Trung Quốc, Đài Loan; dòng NMRV ghép có cả hàng Ý và hàng làm theo thiết kế. Xem thêm chi tiết các loại hộp giảm tốc được dùng nhiều nhất:
9) Câu hỏi thường gặp về hộp giảm tốc trục vít bánh vít 2 cấp
a) Người sắp mua hộp giảm tốc trục vít 2 cấp cần hỏi gì, xác minh gì
- Tem hộp 2 cấp cần đọc những gì? Mã (WPEA, WPEDS, NMRV ghép…), size hai cấp (ví dụ 60-120), tỉ số tổng, mặt bích motor, momen ra cho phép. Với hộp ghép hai NMRV, kiểm tra tem cả hai hộp: tỉ số tổng bằng tích hai tỉ số.
- Kiểm tra tỉ số thực khi nhận hàng thế nào? Đánh dấu trục ra, quay tay trục vào và đếm số vòng; với tỉ số vài trăm thì dùng máy khoan pin quay trục vào, đếm vòng bằng đồng hồ đo tốc độ. Sai khác lớn là hộp lắp nhầm cấp.
- Hỏi người bán những gì? Tỉ số tổng, momen ra cho phép ở đúng tỉ số, vị trí trục vào (trên hay dưới), kiểu trục ra (ngang, ngửa, úp), đường kính trục, có kèm motor không, đã đổ dầu chưa, bảo hành bánh vít bao lâu.
- Chọn motor bao nhiêu kW cho hộp 2 cấp? Tính công suất tại trục ra theo mục 5b rồi chia cho hiệu suất 0,3 – 0,6. Máy gạt bùn bể nhỏ thường dùng 0.37 – 0.75kW; bể lớn 1.5 – 2.2kW; bảng quảng cáo xoay 3 – 6m thường 0.37 – 0.75kW tùy diện tích gió.
- Giá hộp giảm tốc trục vít 2 cấp bao nhiêu? Giá trung bình thị trường Việt Nam thay đổi nhiều theo size: hộp nhỏ ghép NMRV lắp motor 0.37 – 0.75kW khoảng vài triệu đồng; WPE size lớn lắp motor 5.5 – 7.5kW có thể vài chục triệu. So giá phải so cùng momen ra và cùng tỉ số.
b) Người đã mua hộp giảm tốc trục vít 2 cấp: lắp cho đúng, dùng cho tối ưu
- Đổ dầu cho hộp 2 cấp thế nào? Hộp WPE có hai khoang dầu riêng cho hai cấp ở nhiều mẫu, mỗi khoang có nút thăm riêng; đổ dầu bánh vít (thường VG 320 – 460) tới đúng nút thăm của từng khoang theo tư thế lắp. Hộp NMRV ghép size nhỏ thường đổ sẵn dầu tổng hợp.
- Lắp trục ra với tải nặng ra sao? Trục ra hộp 2 cấp quay rất chậm nhưng momen lớn, then và khớp nối phải đủ cỡ. Dùng khớp nối mặt bích hoặc khớp xích, siết bulông đều; nhông xích đặt sát vai trục ra.
- Đấu điện, chạy thử? Đấu motor theo tem, kiểm tra chiều quay ở chế độ chạy nhắp trước vì trục ra quay rất chậm, khó nhận ra chiều. Chạy không tải 30 phút, vỏ ấm 50 – 70°C khi có tải là bình thường.
- Dùng sao cho bền và tiết kiệm điện? Nếu máy chạy liên tục 24/24, so sánh tiền điện với phương án hộp bánh răng + nhông xích: hiệu suất chênh 30 – 50% có thể bù giá hộp sau một – hai năm. Chạy gián đoạn thì hộp 2 cấp bánh vít vẫn lợi về giá và độ gọn.
- Đang chạy nghe tiếng gõ theo chu kỳ chậm? Thường là răng bánh vít cấp 2 mòn lệch hoặc then trục ra lỏng. Dừng máy, kiểm tra độ rơ trục ra, kiểm tra then và rãnh then; xả dầu xem có mảnh đồng.
c) Các lỗi người dùng hộp trục vít 2 cấp thường mắc và cách chỉnh sửa
- Tính momen theo tỉ số mà quên hiệu suất. Triệu chứng: chọn motor nhỏ, máy không kéo nổi hoặc motor nóng, nhảy rơ le nhiệt. Cách sửa: tính lại theo mục 5b với hiệu suất 0,3 – 0,6; tăng một cấp công suất motor nếu hộp còn dư momen.
- Lắp motor quá lớn cho hộp. Triệu chứng: khi kẹt tải, momen motor đẩy qua tỉ số lớn làm gãy răng bánh vít cấp 2 hoặc xoắn trục ra. Thông số khách quan: momen motor × tỉ số × hiệu suất phải nằm dưới momen cực đại cho phép của hộp. Cách sửa: thêm khớp nối an toàn (ly hợp trượt), rơ le quá dòng chỉnh sát dòng định mức.
- Chỉ đổ dầu một khoang. Triệu chứng: cấp 1 kêu rít, nóng nhanh. Cách sửa: kiểm tra số khoang dầu, đổ đủ cả hai.
- Dựa vào tự hãm để giữ tải. Triệu chứng: tải trôi khi rung hoặc khi bánh vít đã mòn. Cách sửa: dùng motor có phanh điện từ.
- Lắp đổi tư thế không đổi nút thở. Triệu chứng: dầu trào ra nút thở, khoang trên thiếu dầu. Cách sửa: đưa nút thở lên cao nhất ở từng khoang, châm dầu theo tư thế mới.
d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước về hộp trục vít 2 cấp
- Khái niệm cần nắm trước? Tỉ số truyền từng cấp và tỉ số tổng, hiệu suất từng cấp và hiệu suất tổng (nhân với nhau), momen, công suất P = T × n / 9550, góc nâng ren trục vít và hiện tượng tự hãm, hệ số làm việc SF.
- Nên học gì trước? Motor điện 3 pha trước, rồi hộp trục vít bánh vít một cấp (NMRV), sau đó mới tới hộp 2 cấp để hiểu vì sao hiệu suất tổng giảm mạnh khi ghép cấp.
- Tự kiểm chứng thế nào? Đo dòng motor khi chạy không tải với hộp 1 cấp và hộp 2 cấp cùng motor; đếm vòng để kiểm tỉ số; tính hiệu suất gần đúng từ công suất điện đo được và momen tải biết trước.
- Bài thực hành nên làm? Thiết kế chọn hộp cho một bảng quảng cáo xoay: tính tải gió, momen, tốc độ, rồi so phương án hộp 2 cấp bánh vít với hộp bánh răng + xích về giá và tiền điện.
- Đọc thêm ở đâu? Chuyên mục kỹ thuật hộp giảm tốc có các bài về cấu tạo, tính tỉ số và momen của từng loại hộp.
- Vì sao hộp 2 cấp tỉ số cao lại "tự hãm" còn hộp tỉ số thấp thì không? Tự hãm xảy ra khi góc nâng ren trục vít nhỏ hơn góc ma sát giữa ren và răng bánh vít, thường gặp ở trục vít một đầu mối, tỉ số từ khoảng 40 trở lên. Khi đó lực từ bánh vít không quay ngược được trục vít. Nhưng rung động, dầu trơn và mòn làm giảm ma sát, nên trong thiết kế an toàn vẫn tính phanh riêng.






