Motor Máy Cắt Là Gì? Các Loại Motor Máy Cắt Và Cách Tự Chế Máy Cắt Bằng Motor 775

Motor máy cắt là động cơ điện quay lưỡi cắt (đá cắt, lưỡi cưa hợp kim, dao cắt) để chia đoạn sắt, nhôm, gỗ, gạch, vải hay cỏ. Máy cầm tay và máy cắt bàn gia đình thường dùng motor chổi than 1 pha 220V tốc độ cao; máy cắt công nghiệp dùng motor không đồng bộ 3 pha 380V; đồ tự chế hay dùng motor DC 775 chạy 12–24V. Chọn motor máy cắt dựa vào vật liệu cần cắt, đường kính lưỡi, tốc độ an toàn ghi trên lưỡi và nguồn điện có sẵn.

1) Motor máy cắt là gì, gồm những loại nào

Gọi "motor máy cắt" là gọi theo công dụng, còn bản chất bên trong là một trong ba kiểu motor dưới đây. Biết máy đang dùng kiểu nào thì mới biết thay thế, sửa chữa và chỉnh tốc độ ra sao.

a) Motor chổi than (universal) 1 pha 220V

Có mặt trong máy cắt cầm tay, máy mài góc, máy cắt sắt bàn 355mm, máy cắt nhôm, cưa đĩa gia đình. Ưu điểm là nhỏ, nhẹ, tốc độ cao (8.000–30.000 vòng/phút ở rotor, qua bánh răng còn 3.000–12.000 vòng/phút ở trục lưỡi), momen khởi động lớn. Nhược điểm: chổi than mòn, cổ góp đánh tia lửa, ồn, tuổi thọ tính bằng vài trăm đến vài nghìn giờ.

b) Motor không đồng bộ 3 pha (hoặc 1 pha có tụ)

Dùng cho máy cắt sắt công nghiệp, máy cưa vòng, máy cắt nhôm tự động, máy cắt gạch đá bàn lớn, máy cắt vải đứng. Motor chạy êm, bền, chịu chạy liên tục cả ca; tốc độ 2 cực khoảng 2.900 vòng/phút hoặc 4 cực khoảng 1.450 vòng/phút, muốn tốc độ khác thì qua puly – dây curoa. Xem thêm động cơ điện không đồng bộ để hiểu cấu tạo loại này.

c) Motor DC 775, 550 và motor không chổi than (BLDC)

Motor DC chổi than 775, 550 chạy 12–24V, là "linh hồn" của các máy cắt mini tự chế, máy cắt cỏ cầm tay chạy acquy. Máy cắt cỏ, máy cưa chạy pin đời mới dùng BLDC: hiệu suất cao, ít hao pin, không có chổi than. Máy cắt cỏ đẩy tay chạy xăng thì dùng động cơ đốt trong, không phải motor điện.

2) Motor máy cắt theo từng vật liệu

a) Motor máy cắt sắt

Máy cắt sắt bàn đá 355mm (14 inch) phổ biến nhất ngoài công trình: motor chổi than 1 pha 2.000–2.400W, tốc độ không tải khoảng 3.800 vòng/phút, đế rộng, kẹp êtô nhanh. Đá cắt 355mm thường ghi tốc độ tối đa khoảng 4.400 vòng/phút (tương đương tốc độ dài khoảng 80m/s), nên motor và đá phải khớp nhau. Xưởng cắt nhiều thì dùng máy cắt motor 3 pha 2,2–3kW, chạy cả ngày không nóng như máy chổi than.

b) Motor máy cắt nhôm, cắt gỗ

Máy cắt nhôm, cắt gỗ dùng lưỡi hợp kim nhiều răng (lưỡi 255–305mm thường 80–120 răng cho nhôm), motor chổi than 1.500–1.800W, tốc độ khoảng 3.000–5.000 vòng/phút. Máy cắt góc đa năng cho phép xoay bàn, nghiêng đầu để cắt góc 45°. Máy cưa đĩa cầm tay cắt gỗ dùng motor khoảng 1.000–1.400W, lưỡi 185–235mm.

c) Motor máy cắt tóc (tông đơ)

Tông đơ dùng motor DC nam châm vĩnh cửu nhỏ chạy pin 3,7V hoặc motor rung điện từ chạy thẳng 220V. Loại motor quay êm, ít ồn; loại rung từ lực cắt khỏe nhưng kêu to hơn. Lưỡi tông đơ cần tra dầu định kỳ để motor không phải gánh ma sát.

d) Motor máy cắt vải

Máy cắt vải cầm tay dao tròn (100–150W) cắt khoảng 10–15 lớp vải mỏng; máy cắt vải dao thẳng đứng (550W đến trên 1.000W) cắt 100–300 lớp một lần. Vải dày như nỉ, vải bọc ghế cần máy 250–350W trở lên. Máy cắt vải đứng thường dùng motor không đồng bộ 1 pha hoặc 3 pha, hai cấp tốc độ.

e) Motor máy cắt gạch, cắt đá, máy cắt cỏ

Máy cắt gạch cầm tay dùng motor chổi than 1.200–1.500W chạy lưỡi kim cương 110–125mm, có loại cắt ướt bơm nước làm mát lưỡi. Máy cắt gạch đá bàn lớn, máy cắt bê tông chạy điện dùng motor 3 pha 3–7,5kW. Máy cắt cỏ điện cầm tay dùng motor chổi than 220V 800–1.200W hoặc BLDC chạy pin.

3) Thông số điện: dòng điện, điện áp, cách điều tốc motor máy cắt

• Motor chổi than không chạy được biến tần; điều tốc bằng mạch triac hoặc thay đổi điện áp.
• Motor 3 pha máy cắt gắn biến tần thì tốc độ trục lưỡi sau khi tăng tần số vẫn phải thấp hơn tốc độ tối đa ghi trên lưỡi.
• Máy 2.000W trở lên nên cắm ổ và dây riêng tiết diện từ 1,5–2,5mm², dây nối dài mảnh làm sụt áp, motor yếu và nóng.
• Nguồn cho motor 775 chọn dòng tối thiểu 10A (12V) để không sụt áp khi ăn tải.

Muốn chủ động hơn về điện áp, công suất, xem thêm bài công thức tính công suất động cơ.

4) Tự chế máy cắt mini bằng motor 775

Motor 775 là motor DC chổi than đường kính khoảng 42mm, dài khoảng 66–67mm, trục 5mm, nhiều phiên bản tốc độ (thường 3.000–12.000 vòng/phút ở 12V). Dùng cho máy cắt mini cắt gỗ mỏng, ống nhựa, mica, nhôm mỏng thì đủ; cắt sắt hộp dày thì yếu.

• Chuẩn bị: motor 775, đế bắt motor hình chữ U bằng thép dày khoảng 3mm (cao khoảng 40mm, rộng 50mm), đầu kẹp trục 5mm, lưỡi cắt 85–125mm có lỗ phù hợp, nguồn tổ ong 12V 10A hoặc 24V, công tắc, mạch PWM điều tốc nếu cần.
• Lắp ráp: bắt motor lên đế, gắn đầu kẹp và lưỡi sao cho lưỡi đồng tâm, quay tay thử không đảo. Kiểu tự chế bằng ống PVC 48 làm tay cầm, lưỡi mài từ dao cũ chỉ hợp để phát cỏ nhẹ; lưỡi phải mài cân hai bên, khoan lỗ đúng tâm, không thì máy rung mạnh.
• Che chắn: làm chụp bảo vệ ít nhất nửa vòng lưỡi, hướng tia vụn ra xa người. Đây là phần nhiều người bỏ qua và cũng là chỗ gây tai nạn nhiều nhất.
• Chạy thử: chạy không tải 1–2 phút ở tốc độ thấp, nghe tiếng, xem độ đảo lưỡi rồi mới cắt. Motor 775 nóng nhanh khi cắt liên tục, nên cắt từng đợt 1–2 phút.

Cần tốc độ thấp, lực lớn (cắt ống nhựa xoay tròn, cấp phôi tự động) thì dùng hộp số giảm tốc motor 775 hoặc động cơ giảm tốc mini thay vì motor chạy thẳng.

5) So sánh các thương hiệu máy cắt phổ biến

Bảng mang tính tham khảo theo phản hồi người dùng; chất lượng thực tế phụ thuộc từng model và đời máy.

6) Ứng dụng của motor máy cắt

• Cơ khí, kết cấu thép: máy cắt sắt bàn đá 355mm cắt sắt hộp, thép ống, thép V; máy cưa vòng cắt phôi tròn đặc.
• Nhôm kính, cửa nhựa: máy cắt nhôm 2 đầu, máy cắt góc 45° motor chổi than hoặc motor 3 pha.
• Xây dựng, ốp lát: máy cắt gạch cầm tay, máy cắt gạch ướt, máy cắt bê tông.
• Mộc, nội thất: máy cưa đĩa, máy cắt gỗ bàn trượt dùng motor 3 pha 3–5,5kW.
• May mặc: máy cắt vải đứng, máy cắt vải cầm tay dao tròn.
• Nông nghiệp, sân vườn: máy cắt cỏ điện, máy cắt cỏ chạy pin, máy cắt cỏ tự chế motor 775.
• DIY, mô hình: máy cắt mini motor 775, motor 550 cắt mica, gỗ mỏng, ống nhựa.

7) Ưu điểm và nhược điểm của từng loại motor máy cắt

• Motor chổi than 220V: nhỏ gọn, tốc độ cao, giá rẻ, cắm ổ điện gia đình là chạy; đổi lại ồn, mòn chổi than, chạy liên tục lâu thì nóng.
• Motor không đồng bộ 3 pha: bền, êm, chạy cả ca, thay thế dễ; cần điện 3 pha, máy nặng và đắt hơn.
• Motor DC 775: rẻ, chạy nguồn 12–24V an toàn, dễ chế; công suất nhỏ, chỉ cắt vật liệu mỏng.
• Motor BLDC chạy pin: hiệu suất cao, không chổi than, cơ động; giá pin và bộ sạc cao, thời gian chạy giới hạn.

8) Câu hỏi thường gặp về motor máy cắt

a) Người sắp mua máy cắt, motor máy cắt cần hỏi gì, xác minh gì

• Công suất ghi trên hộp có đúng không? Nhìn tem trên thân máy: công suất vào (W), điện áp, tần số, tốc độ không tải. Máy 2.000W thật chạy 220V sẽ kéo khoảng 9–10A khi cắt; dùng ampe kìm đo thử lúc cắt một thanh sắt hộp là biết. Hàng ghi công suất "khủng" mà thân nhỏ, nhẹ thì cần hỏi kỹ.
• Tốc độ máy và tốc độ đá/lưỡi khớp nhau thế nào? Tốc độ không tải ghi trên máy phải nhỏ hơn hoặc bằng tốc độ tối đa in trên đá cắt, lưỡi cưa. Máy cắt sắt 355mm khoảng 3.800 vòng/phút đi với đá 355mm ghi 4.400 vòng/phút là hợp.
• Nên hỏi người bán những gì? Motor dây đồng hay nhôm, có bộ chống khởi động lại khi mất điện không, có khởi động mềm không, chổi than thay thế có sẵn không, cỡ lỗ lưỡi (25,4mm hay 30mm…), độ sâu cắt tối đa, bảo hành motor bao lâu.
• Chọn máy chổi than hay máy motor 3 pha? Cắt vài chục nhát mỗi ngày, di chuyển công trình thì máy chổi than 1 pha tiện hơn. Xưởng cắt phôi hàng trăm nhát/ngày, có điện 3 pha thì máy motor 3 pha bền hơn hẳn, ít hỏng vặt.
• Giá tham khảo thế nào? Giá trung bình thị trường Việt Nam chênh lệch rất lớn giữa hàng thương hiệu và hàng phổ thông cùng công suất. So giá thì so cùng đường kính lưỡi, cùng công suất, cùng loại motor và chế độ bảo hành, đừng chỉ nhìn con số W.

b) Người đã mua: lắp cho đúng, dùng cho tối ưu

• Lắp đá, lưỡi cắt sao cho an toàn? Rút điện trước, lau sạch mặt bích, lắp đá đúng chiều mũi tên quay, siết đai ốc vừa chặt bằng khóa đi kèm. Chạy không tải 30–60 giây, đứng lệch khỏi mặt phẳng quay của đá, thấy đá không đảo mới cắt.
• Cấp điện thế nào để máy khỏe? Máy 2.000W trở lên cắm ổ riêng, dây nối dài 2,5mm² nếu kéo xa trên 20m. Điện áp tụt xuống 190–200V là máy cắt chậm, chổi than đánh lửa nhiều, motor nóng.
• Cắt thế nào cho motor bền? Đè lực vừa phải để motor giữ tốc độ, nghe tiếng máy "gằn" xuống nhiều là đang ép quá. Cắt liên tục 10–15 phút nên chạy không tải 30 giây để quạt motor làm mát rồi cắt tiếp.
• Khi nào thay chổi than? Chổi than còn khoảng 5–6mm hoặc tới vạch giới hạn thì thay cả cặp. Cổ góp có rãnh, cháy đen thì đánh lại bằng giấy nhám mịn hoặc tiện lại cổ góp.
• Motor 3 pha máy cắt quay ngược chiều? Đảo 2 trong 3 dây nguồn tại cầu dao hoặc khởi động từ. Chiều quay sai làm lưỡi răng hợp kim cắt bằng lưng răng, cháy lưỡi rất nhanh.

c) Các lỗi người dùng thường mắc và cách chỉnh sửa

• Lắp đá cắt to hơn chụp bảo vệ cho cắt được sâu. Đá to hơn thì tốc độ dài ở mép đá vượt mức cho phép. Trả về đúng đường kính máy thiết kế; cần cắt sâu thì dùng máy cỡ lớn hơn.
• Dùng lưỡi gỗ để cắt nhôm, đá sắt để cắt inox. Lưỡi mẻ răng, đá cháy, motor quá tải. Dùng đúng lưỡi: nhôm dùng lưỡi răng âm nhiều răng, inox dùng đá cắt inox chuyên dụng.
• Máy đánh lửa xanh nhiều quanh cổ góp, mùi khét. Chổi than mòn, lò xo yếu hoặc cuộn rotor chạm chập. Thay chổi than trước; vẫn đánh lửa vòng tròn quanh cổ góp thì đo điện trở các lá góp, chạm chập thì quấn lại hoặc thay rotor.
• Motor 775 nóng ran, yếu dần. Nguồn yếu (tổ ong 5A) hoặc lưỡi quá to so với motor. Nâng nguồn lên 10A trở lên, giảm đường kính lưỡi, cắt từng đợt ngắn, gắn quạt tản nhiệt nhỏ cho motor.
• Máy cắt bàn rung, vết cắt bị lệch. Đá mòn không đều, mặt bích bẩn, bạc đạn trục lưỡi rơ. Thay đá, vệ sinh mặt bích, lắc thử trục lưỡi; rơ là thay bạc đạn.

d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước

• Nên hiểu khái niệm nào trước? Tốc độ quay (vòng/phút) và tốc độ dài ở mép lưỡi v = π × D × n / 60, công suất – momen (T = 9550 × P / n), dòng điện và sụt áp trên dây, cấp cách điện kép (ký hiệu hai ô vuông lồng nhau) trên dụng cụ cầm tay.
• Học loại motor nào trước? Bắt đầu từ motor DC chổi than (775, 550) vì dễ thấy mối quan hệ điện áp – tốc độ, dòng – momen. Sau đó học motor chổi than universal, rồi tới motor không đồng bộ 3 pha. Bài so sánh động cơ điện 1 chiều và xoay chiều là bước đệm tốt.
• Tự đo kiểm gì để hiểu motor? Lấy motor 775, cấp 12V qua đồng hồ đo dòng: đo dòng không tải, rồi kẹp nhẹ trục bằng tay có găng để thấy dòng tăng theo tải. Đo tốc độ bằng tachometer ở 6V, 9V, 12V để thấy tốc độ gần tỉ lệ với điện áp.
• Có nên tháo một máy cắt cầm tay cũ? Nên. Bạn sẽ thấy stator cuộn kích từ, rotor có cổ góp, chổi than, bánh răng côn đổi hướng, bạc đạn và quạt làm mát. Đo điện trở cuộn stator và giữa các lá góp để biết cách kiểm tra chạm chập.
• An toàn điện cần nắm gì? Phân biệt dụng cụ cách điện cấp I (có tiếp địa) và cấp II (cách điện kép), cách dùng CB chống giật (RCBO 30mA) cho ổ cắm công trường, cách kiểm tra dây nguồn trầy xước trước khi cắm.

Nội Dung Có Thể Bạn Quan Tâm:

• Động cơ giảm tốc mini
• Hộp số giảm tốc motor 775 là gì? Ứng dụng và cách chọn
• Giá motor giảm tốc mini 220V 1 pha
• Động cơ điện 1 pha các công suất, ứng dụng và cấu tạo
• Motor điện 3 pha: cấu tạo, ký hiệu, tiêu chuẩn thiết kế
• Giá motor 3 pha Hitachi, Toshiba, Mitsubishi, ABB, Siemens, giá quấn lại motor
• Biến tần điều khiển tốc độ motor 3 pha, lợi ích, khái niệm
• Động cơ Parma và chất lượng motor điện
• Cách đấu điện motor 1 pha, đấu tụ, đảo chiều