Hộp Giảm Tốc Băng Tải - Các Loại Hộp Số Băng Tải Và Cách Tính Chọn
Hộp giảm tốc băng tải (hộp số băng tải) là bộ bánh răng đặt giữa motor và rulo chủ động của băng tải, giảm tốc độ motor từ khoảng 1450 vòng/phút xuống vài chục vòng/phút và tăng lực kéo băng. Các loại hay dùng ở Việt Nam: hộp bánh răng côn K/KA, hộp ZQ, hộp R, hộp trục vít WP, WPD, RV và hộp mini IK; chọn đúng cần tính lực kéo băng, tốc độ băng, đường kính rulo và kiểu nối với trục rulo.
Nội dung
1) Cấu tạo và nguyên lý hộp giảm tốc băng tải
a) Cấu tạo
- Vỏ hộp gang (K, R, ZQ, WP) hoặc nhôm (RV, mini IK).
- Trục vào (trục nhỏ, trục chủ động) nối motor qua mặt bích hoặc khớp nối.
- Trục ra (trục lớn, trục mang tải) nối rulo băng tải qua khớp nối, nhông xích hoặc cắm thẳng (cốt âm).
- Bánh răng thép, trục vít – bánh vít đồng tùy loại; vòng bi ở trục vào, trục ra chịu lực kéo băng.
- Dầu hoặc mỡ bôi trơn, làm mát; then (cavet) khóa trục; chân đế hoặc mặt bích để cố định.

b) Nguyên lý vận hành
Bánh răng nhỏ trên trục vào ăn khớp bánh răng lớn, mỗi cấp giảm vài lần; hộp 2 – 3 cấp cho tỉ số 10 – 200. Motor 1450 vòng/phút qua tỉ số 30 còn khoảng 48 vòng/phút; rulo 200mm quay 48 vòng/phút kéo băng chạy khoảng 30 m/phút (0,5 m/s). Momen ra tăng gần theo tỉ số, trừ hao hiệu suất hộp.
2) Các loại hộp giảm tốc băng tải
Sắp xếp theo lực momen từ lớn tới nhỏ:
a) Hộp giảm tốc băng tải K, KA
- Bánh răng côn, trục ra vuông góc; K trục dương, KA trục âm cắm thẳng vào trục rulo.
- Momen 25 – 14.000Nm; trục vào 19, 24, 28, 38, 42mm; trục ra 30, 40, 50, 60, 80mm.
- Tỉ số 3, 5, 10, 20, 40, 60, 80, 100; motor 1.5kW, 2.2kW, 3.7kW, 5.5kW, 7.5kW, 11kW.

b) Hộp giảm tốc băng tải ZQ
- Hộp bánh răng trụ trục song song cỡ lớn, kiểu trục chữ U hoặc chữ Z; 1, 2, 3 cấp.
- Momen 250 – 10.000Nm; trục vào 30 – 60mm; trục ra 55, 80, 110mm.
- Mã thông dụng ZQ250, ZQ350, ZQ400, ZQ500; motor 4 cực nối qua khớp nối hoặc dây đai. Xem thêm hộp giảm tốc ZQ.

c) Hộp giảm tốc băng tải R
- Hộp bánh răng trụ đồng trục: R chân đế trục dương, RF mặt bích.
- Momen 2.8 – 9.500Nm; trục vào 19 – 38mm; trục ra 25, 35, 40, 50, 70mm; tỉ số 10, 20, 30, 40, 60.
- Motor 1HP – 10HP; mã thường dùng R47, R57, R67, R77, R87, R97.

d) Hộp giảm tốc băng tải WP
- Hộp trục vít vỏ gang, trục vào cốt dương; trục ra cốt dương hoặc cốt âm.
- Momen 17 – 2.300Nm; trục vào 14 – 38mm; trục ra 28 – 70mm; tỉ số 10 – 60; motor 1 – 10 ngựa.
- Mã WPA, WPS, WPX, WPO (hình số 1, 2, 3). Xem thêm hộp số giảm tốc WPA.

e) Hộp giảm tốc băng tải WPD mặt bích
- Như WP nhưng trục vào mặt bích, motor mặt bích cắm thẳng.
- Momen 4 – 2.200Nm; tỉ số 10 – 60; motor 0.75kW, 1.5kW, 2.2kW, 3.7kW, 5.5kW, 7.5kW.
- Mã WPDA, WPDS, WPDX, WPDO.

f) Hộp giảm tốc băng tải vỏ nhôm RV
- Hộp bánh vít kiểu NMRV, size 50, 63, 75, 90, 110, 130; momen 73 – 1.650Nm.
- Trục ra 25, 35, 42, 45mm: cốt dương, cốt âm hoặc mặt bích; trục vào mặt bích tròn, vuông hoặc cốt dương.
- Tỉ số 10 – 100; motor 0.75 – 7.5kW.

g) Hộp giảm tốc băng tải mini IK
- Momen 2 – 70Nm; trục ra 10, 15, 22mm; tỉ số 10 – 100.
- Công suất 30W, 60W, 90W, 120W, 140W, 200W, 250W; IKR trục thẳng, IK-RA-RH trục vuông góc.
- Dùng cho băng chuyền quán lẩu, băng tải mini, máy đóng gói nhỏ. Xem thêm động cơ giảm tốc mini.

h) So sánh nhanh các loại hộp số băng tải
| Loại hộp số băng tải | Hiệu suất | Ưu điểm | Hạn chế | Hay dùng cho |
|---|---|---|---|---|
| Bánh răng trụ (R, ZQ) | khoảng 94 – 97% mỗi cấp | Bền, chạy liên tục tốt, chịu tải lớn | Trục ra cùng hướng hoặc song song motor, ZQ cồng kềnh | Băng tải dài, băng tải mỏ đá, than, quặng |
| Bánh răng côn (K, KA) | khoảng 94 – 96% | Trục ra vuông góc mà hiệu suất vẫn cao, có bản cốt âm | Giá cao hơn hộp trục vít | Băng tải chạy 2 – 3 ca, gầu tải, vít tải |
| Trục vít bánh vít (WP, WPD, RV) | khoảng 50 – 90% tùy tỉ số | Gọn, trục vuông góc, giá thấp, chạy êm | Nóng và tốn điện khi tỉ số cao, bánh vít mòn | Băng tải nhẹ – vừa, chạy gián đoạn |
| Hành tinh | khoảng 95 – 97% mỗi tầng | Momen rất lớn trong thân nhỏ, đồng trục | Giá cao, sửa khó hơn | Băng tải nặng chỗ hẹp, đầu kéo băng mỏ |
| Mini IK (bánh răng nhỏ) | khoảng 65 – 90% | Nhỏ, rẻ, có bản điều tốc | Momen chỉ vài Nm tới khoảng 70Nm | Băng chuyền lẩu, băng tải mini, máy đóng gói nhỏ |
3) Cách tính công suất motor và chọn hộp số băng tải
a) Công thức tính
- Lực kéo băng ngang: F (N) ≈ μ × m × 9,81; μ khoảng 0,03 – 0,05 với băng chạy trên con lăn, khoảng 0,3 – 0,5 với băng trượt trên mặt tôn, mặt gỗ.
- Băng nghiêng góc α: cộng thêm m × 9,81 × sin α.
- Công suất: P (kW) = F × v / (1000 × η), v tính bằng m/s, η là hiệu suất hộp số và bộ truyền.
- Tốc độ rulo: n = v × 60 / (3,14 × D); tỉ số hộp = 1450 / n.
b) Ví dụ thực tế
Băng tải ngang trượt trên mặt tôn, hàng 500kg nằm trên băng, chạy 18 m/phút (0,3 m/s), rulo 200mm. Lực kéo khoảng 0,3 × 500 × 9,81 ≈ 1.470N; công suất ≈ 1.470 × 0,3 / 1000 / 0,8 ≈ 0,55kW → chọn motor 0.75kW. Tốc độ rulo ≈ 0,3 × 60 / (3,14 × 0,2) ≈ 29 vòng/phút → tỉ số khoảng 50. Cùng tải đó mà băng chạy trên con lăn thì chỉ cần khoảng 0.18 – 0.37kW.
c) Dòng điện, điện áp và biến tần motor băng tải
| Motor băng tải 4 cực | Dòng 3 pha 380V | Dòng 3 pha 220V (tam giác) | Dòng 1 pha 220V | Biến tần thường chọn |
|---|---|---|---|---|
| 0.37kW (0.5HP) | khoảng 1 – 1.2A | khoảng 1.8 – 2.1A | khoảng 3 – 3.5A | 0.4kW |
| 0.75kW (1HP) | khoảng 1.9 – 2.1A | khoảng 3.3 – 3.7A | khoảng 5 – 6A | 0.75kW |
| 1.5kW (2HP) | khoảng 3.4 – 3.8A | khoảng 6 – 6.6A | khoảng 9.5 – 11A | 1.5kW |
| 2.2kW (3HP) | khoảng 4.8 – 5.2A | khoảng 8.3 – 9A | khoảng 13 – 15A | 2.2kW |
| 3kW (4HP) | khoảng 6.3 – 6.8A | khoảng 11 – 11.8A | khoảng 18 – 20A | 3 – 4kW |
| 4kW (5.5HP) | khoảng 8.2 – 8.8A | — | — | 4kW |
| 5.5kW (7.5HP) | khoảng 11 – 11.7A | — | — | 5.5kW |
| 7.5kW (10HP) | khoảng 15 – 15.6A | — | — | 7.5kW |
| 11kW (15HP) | khoảng 21 – 22.5A | — | — | 11kW |
- Motor đến 3kW thường 220/380V; nơi chỉ có điện 1 pha dùng biến tần 1 pha vào – 3 pha 220V ra, motor đấu tam giác.
- Biến tần giúp chỉnh tốc độ băng, khởi động mềm, giảm giật băng và sốc lên răng hộp số.
- Băng tải nghiêng đầy hàng khởi động nặng: chọn biến tần lớn hơn motor một cấp; tải dốc cần motor có phanh.
4) Ứng dụng hộp giảm tốc băng tải
- Hộp giảm tốc băng tải mini cho băng chuyền quán lẩu, sushi, băng tải đóng gói nhỏ.
- Hộp số băng tải K, ZQ cho gầu tải, vít tải, băng tải cát đá qua sông, máy nghiền đá, gạch vụn.
- Hộp giảm tốc băng tải R, RV cho dây chuyền bánh kẹo, nước uống đóng chai, may mặc, khẩu trang.
- Hộp số băng tải KA cốt âm cho băng tải lắp ráp ô tô, xe máy, điện tử.
- Hộp giảm tốc băng tải WP, WPD cho băng tải phân loại nông sản, thủy sản, kho hàng.
5) Ưu điểm và nhược điểm hộp giảm tốc băng tải
a) Ưu điểm
- Tăng lực kéo của motor để kéo băng đầy hàng, kể cả băng nghiêng.
- Tỉ số cố định, tốc độ băng ổn định; kết hợp biến tần thì chỉnh được tốc độ theo nhịp sản xuất.
- Giảm tải sốc lên motor, motor bền hơn so với kéo trực tiếp qua dây đai lớn.
- Nhiều kiểu trục: cốt âm cắm thẳng rulo, mặt bích, trục vuông góc, dễ bố trí.
b) Nhược điểm
- Hộp trục vít tỉ số cao tốn điện khi chạy liên tục.
- Hộp bánh răng côn, hành tinh giá cao hơn.
- Cần thay dầu, kiểm tra phốt; băng tải ngoài trời bụi, nước làm hộp nhanh xuống cấp.
6) Giá hộp giảm tốc băng tải
Giá trung bình thị trường Việt Nam theo công suất motor lắp kèm (khoảng giá rộng vì khác loại hộp, hàng mới hay hàng bãi):
- Hộp giảm tốc băng tải 0.37kW 0.5HP: 850.000 – 2.100.000đ
- Hộp giảm tốc băng tải 0.75kW 1HP: 950.000 – 3.200.000đ
- Hộp giảm tốc băng tải 1.1kW 1.5HP: 1.200.000 – 4.200.000đ
- Hộp giảm tốc băng tải 1.5kW 2HP: 1.500.000 – 5.000.000đ
- Hộp giảm tốc băng tải 2.2kW 3HP: 2.200.000 – 6.100.000đ
- Hộp giảm tốc băng tải 3kW 4HP: 3.700.000 – 7.000.000đ
- Hộp giảm tốc băng tải 4kW 5HP: 4.100.000 – 7.800.000đ
- Hộp giảm tốc băng tải 5.5kW 7.5HP: 5.000.000 – 8.700.000đ
- Hộp giảm tốc băng tải 7.5kW 10HP: 6.000.000 – 14.000.000đ
- Hộp giảm tốc băng tải 11kW 15HP: 8.000.000 – 17.000.000đ
Xem thêm chi tiết các loại hộp giảm tốc băng tải được dùng nhiều nhất:
7) Câu hỏi thường gặp về hộp giảm tốc băng tải
a) Người sắp mua hộp giảm tốc băng tải cần hỏi gì, xác minh gì
- Cần đưa người bán những thông số gì để chọn đúng? Khối lượng hàng lớn nhất trên băng, chiều dài và góc nghiêng băng, tốc độ băng (m/phút), đường kính rulo và đường kính trục rulo, băng chạy trên con lăn hay trượt trên mặt phẳng, số giờ chạy mỗi ngày, nguồn điện 1 pha hay 3 pha.
- Tem hộp số băng tải cần đọc gì? Mã hộp và size, tỉ số, momen ra cho phép, công suất motor, tư thế lắp, loại dầu. Tốc độ motor chia tỉ số phải ra đúng tốc độ rulo mình tính.
- Nhận biết hộp bãi đã mòn thế nào? Quay tay trục ra kiểm tra độ rơ; hộp bánh răng gần như không rơ, hộp trục vít rơ nhẹ là bình thường, rơ nhiều là bánh vít mòn. Xả ít dầu xem màu, có mạt đồng hay mạt thép sáng là răng đã mòn hoặc mẻ.
- Chọn hộp trục vít hay hộp côn cho băng tải? Băng chạy 1 ca, tải nhẹ – vừa: hộp trục vít WP, RV rẻ và gọn. Băng chạy 2 – 3 ca, tải nặng: hộp côn K, KA hiệu suất cao hơn 20 – 40%, tiền điện chênh đủ bù giá sau một – hai năm.
- Giá hộp số băng tải bao nhiêu là hợp lý? Giá trung bình thị trường Việt Nam: lắp motor 0.75kW khoảng 0,95 – 3,2 triệu, 2.2kW khoảng 2,2 – 6,1 triệu, 7.5kW khoảng 6 – 14 triệu đồng. Khi so giá, so cùng momen ra, cùng tỉ số, cùng kiểu trục.
- Đường kính trục ra hộp số phải khớp với gì? Với hộp cốt âm, lỗ trục ra phải đúng đường kính trục rulo (ví dụ rulo trục 40mm thì chọn hộp lỗ 40mm, rãnh then cùng cỡ). Với hộp cốt dương, đường kính trục ra quyết định cỡ nhông, khớp nối; trục ra 28mm thường đi băng tải nhẹ, 40 – 50mm cho băng tải hàng bao, trên 60mm cho băng tải cát đá dài.
b) Người đã mua hộp giảm tốc băng tải: lắp cho đúng, dùng cho tối ưu
- Nối hộp số với rulo thế nào? Hộp cốt âm (KA, RV) cắm thẳng vào trục rulo, có tay đòn chống xoay bắt qua cao su. Hộp cốt dương nối khớp nối (căn lệch tâm dưới khoảng 0,1mm) hoặc nhông xích (nhông thẳng hàng, xích võng khoảng 2% khoảng cách tâm).
- Căn băng và chạy thử? Chạy băng không tải, căn rulo bị động cho băng không lệch mép; sau đó chạy có tải, đo dòng motor. Dòng nên khoảng 70 – 90% dòng tem; vỏ hộp ấm 50 – 70°C sau 1 giờ là bình thường.
- Cài biến tần cho băng tải? Thời gian tăng tốc 3 – 10 giây tùy tải để băng không trượt trên rulo; thời gian giảm tốc tương tự; băng nghiêng nên có phanh motor hoặc chống chạy ngược.
- Thay dầu thế nào? Lần đầu sau khoảng 300 – 500 giờ chạy; sau đó khoảng 2.000 – 5.000 giờ hoặc mỗi năm một lần tùy nhiệt độ và bụi. Hộp bánh răng thường dầu VG 220, hộp trục vít VG 320 – 460.
- Dùng sao cho tiết kiệm điện? Băng chạy trên con lăn thay vì trượt trên mặt tôn giảm lực kéo nhiều lần; căng băng vừa đủ; chọn hộp bánh răng cho băng chạy suốt ngày; tắt băng khi không có hàng bằng cảm biến.
c) Các lỗi người dùng hộp giảm tốc băng tải thường mắc và cách chỉnh sửa
- Căng băng quá mức để chống trượt. Triệu chứng: bạc đạn trục ra hộp và rulo kêu, phốt rỉ dầu. Cách sửa: giảm căng, tăng ma sát rulo bằng bọc cao su rulo chủ động, hoặc tăng góc ôm băng.
- Tính công suất theo khối lượng hàng mà bỏ qua kiểu đỡ băng. Triệu chứng: băng trượt trên mặt tôn, motor quá tải, nhảy rơ le nhiệt. Cách sửa: tính lại với μ 0,3 – 0,5; thay mặt trượt bằng con lăn đỡ hoặc tăng một – hai cấp công suất.
- Treo nhông xích xa đầu trục ra. Triệu chứng: trục ra cong, bạc đạn hỏng sau vài tháng. Cách sửa: dời nhông sát vai trục, thêm gối đỡ trục, dùng hộp cốt âm nếu có thể.
- Không có phanh cho băng tải nghiêng. Triệu chứng: mất điện băng chạy ngược, hàng đổ dồn về chân băng. Cách sửa: dùng motor có phanh điện từ hoặc bộ chống quay ngược (backstop) trên trục rulo.
- Bỏ quên dầu hộp số nhiều năm. Triệu chứng: hộp nóng, kêu rít, dầu đen đặc. Cách sửa: xả, súc rửa, thay dầu đúng loại; kiểm tra răng, thay bạc đạn nếu đã rơ.
d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước về hộp số băng tải
- Khái niệm cần nắm trước? Lực kéo băng, hệ số ma sát, vận tốc băng, đường kính rulo, công suất P = F × v, momen T = 9550 × P / n, tỉ số truyền, hiệu suất hộp, hệ số làm việc SF, lực hướng kính trên trục ra, góc ôm và ma sát giữa băng – rulo.
- Nên học theo thứ tự nào? Motor điện 3 pha trước (đấu dây, đo dòng, biến tần), rồi hộp bánh răng trụ R, hộp trục vít WP – RV, hộp côn K, cuối cùng hộp ZQ cỡ lớn và hành tinh.
- Tự kiểm chứng bằng cách nào? Đo tốc độ băng bằng cách đánh dấu băng và bấm giờ; đo dòng motor không tải và đầy tải; so công suất điện đo được với công suất tính theo công thức để ước hiệu suất thực của hệ.
- Bài thực hành nên làm? Tính chọn motor – hộp số cho một băng tải 10m chở bao 50kg, so sánh phương án băng trượt mặt tôn và băng chạy con lăn, phương án hộp trục vít và hộp côn.
- Đọc thêm ở đâu? Chuyên mục kỹ thuật hộp giảm tốc có các bài nền về cấu tạo và cách chọn từng loại hộp số.






