Phương pháp đổi chiều quay động cơ điện 3 pha: nguyên lý đảo pha, so sánh các cách đổi chiều và lưu ý an toàn khi vận hành

Phương pháp đổi chiều quay động cơ điện 3 pha dựa trên một nguyên tắc duy nhất: hoán đổi vị trí hai trong ba dây pha cấp vào động cơ để đảo thứ tự pha, làm từ trường quay trong stator đổi hướng và kéo rotor quay theo chiều ngược lại. Mọi cách đổi chiều, từ đảo dây trong hộp cực, công tắc xoay, hai contactor đến biến tần, chỉ khác nhau ở chỗ việc hoán đổi đó được làm bằng tay, bằng tiếp điểm cơ khí hay bằng linh kiện bán dẫn.

Chọn phương pháp nào phụ thuộc vào việc motor cần đổi chiều một lần khi lắp đặt hay hàng trăm lần mỗi ca, có cần hãm nhanh không và thiết bị kéo theo có chịu được quay ngược hay không.

• Hoán đổi hai trong ba dây pha cấp vào stator làm đảo thứ tự pha, từ trường quay đổi hướng và rotor quay ngược chiều.

1. Nguyên lý của phương pháp đổi chiều quay động cơ điện 3 pha

Stator động cơ 3 pha có ba cuộn dây đặt lệch nhau 120° điện. Khi cấp điện áp ba pha lệch nhau 120° về thời gian, từ trường tổng hợp trong khe hở không khí quay tròn với tốc độ đồng bộ n1 = 60·f/p (f là tần số, p là số đôi cực). Ở lưới 50 Hz, motor 4 cực có n1 = 1.500 vòng/phút. Rotor bị từ trường này "kéo" theo và luôn quay cùng chiều với nó; phần giải thích chi tiết về độ trượt và dòng cảm ứng trong rotor có ở bài động cơ không đồng bộ 3 pha.

Hướng quay của từ trường do thứ tự pha quyết định, tức là thứ tự các pha lần lượt đạt giá trị cực đại. Nếu pha L1 đạt đỉnh, sau đó 1/3 chu kỳ đến L2, rồi L3, từ trường quay từ cuộn U sang cuộn V rồi sang W. Hoán đổi hai dây, chẳng hạn L2 và L3, thì cuộn V nhận pha L3 và cuộn W nhận pha L2; đỉnh từ trường giờ đi từ U sang W rồi sang V, nghĩa là đổi hướng. Rotor đổi chiều theo.

Vì sao đảo cả 3 dây hoặc xoay vòng không đổi chiều

Ba dây pha có 6 cách hoán vị khi nối vào ba đầu U, V, W. Ba cách là "xoay vòng" của nhau (L1-L2-L3, L2-L3-L1, L3-L1-L2) nên có cùng thứ tự pha, chỉ dịch thời điểm bắt đầu đi 1/3 chu kỳ; ba cách còn lại là thứ tự ngược. Vì vậy:

• Hoán đổi 2 dây bất kỳ: đổi chiều quay.
• "Đảo cả 3 dây" theo kiểu dịch vòng L1→V, L2→W, L3→U: thứ tự pha không đổi, motor vẫn quay chiều cũ.
• Hoán đổi 2 dây rồi lại hoán đổi thêm 2 dây khác: tương đương xoay vòng, chiều quay trở về như ban đầu.

Đảo đầu một cuộn dây không phải là đổi chiều

Đảo hai đầu của một cuộn (đổi U1 với U2) chỉ làm cuộn đó đảo cực tính: ba cuộn không còn lệch đều 120°, từ trường méo, dòng ba pha lệch mạnh, motor rung, kêu, nóng nhanh và có thể không khởi động được. Đổi chiều luôn là đổi hai dây nguồn, không đổi đầu cuộn dây.

Cách đấu sao hay tam giác không ảnh hưởng đến nguyên lý đổi chiều. Riêng motor khởi động sao – tam giác dùng 6 dây ra tủ, nếu chỉ đảo pha ở một nhánh thì lúc chuyển từ sao sang tam giác motor bị hãm ngược đột ngột.

2. Quy ước chiều quay chuẩn theo IEC 60034-8

Chiều quay của motor luôn được mô tả khi nhìn từ phía đầu trục ra (đầu D, phía lắp puli hoặc khớp nối), không phải nhìn từ phía quạt làm mát. Tiêu chuẩn IEC 60034-8 quy ước: khi các đầu U1, V1, W1 lần lượt nối với L1, L2, L3 và nguồn có thứ tự pha thuận L1-L2-L3, motor quay theo chiều kim đồng hồ khi nhìn từ đầu trục. Hầu hết motor theo chuẩn IEC của châu Âu, Nhật và Trung Quốc tuân theo quy ước này.

Quy ước chỉ đúng khi nguồn tại điểm đấu thật sự có thứ tự L1-L2-L3; màu dây hay ký hiệu A, B, C trong tủ xưởng nhiều khi đã bị đấu lẫn qua các lần sửa chữa, nên vẫn phải kiểm chứng như ở mục 5.

Mũi tên chiều quay trên máy

• Mũi tên đúc hoặc dán trên vỏ bơm, vỏ quạt, hộp giảm tốc là chiều quay bắt buộc của thiết bị, không phải của motor. Phải xác định mũi tên này được vẽ khi nhìn từ phía nào.
• Motor vỏ nhôm hoặc vỏ gang thông dụng có cánh quạt làm mát hai chiều (cánh thẳng), chạy chiều nào cũng mát như nhau.
• Một số motor 2 cực công suất lớn hoặc motor yêu cầu độ ồn thấp dùng cánh quạt một chiều (cánh cong), có mũi tên trên chụp quạt. Chạy ngược chiều thì lưu lượng gió giảm, motor nóng hơn và ồn hơn; muốn đổi chiều lâu dài phải thay cánh quạt theo chiều mới.

3. Các phương pháp đổi chiều quay động cơ điện 3 pha

Các phương pháp đổi chiều quay động cơ điện 3 pha chia hai nhóm: đổi cố định (đảo dây tại hộp cực hoặc đầu cáp) khi motor chỉ cần một chiều nhưng lắp bị ngược, và đổi chiều trong vận hành (cầu dao đảo, công tắc xoay, hai contactor, biến tần) khi máy chạy cả hai chiều. Khởi động mềm và motor chạy tụ trên điện 1 pha là hai trường hợp đặc biệt.

• Ba thiết bị đổi chiều quay phổ biến: cầu dao đảo, công tắc xoay đảo chiều và bộ hai contactor có khóa liên động.

a. Đảo dây tại hộp cực hoặc đầu cáp

Đây là cách đổi chiều cố định, dùng khi chạy thử phát hiện motor quay sai chiều so với yêu cầu của bơm, quạt, băng tải. Không cần thêm thiết bị, chỉ cần cắt điện và hoán đổi hai dây.

• Trình tự đảo dây tại hộp cực: cắt điện, kiểm tra không còn điện, hoán đổi hai dây pha nguồn, giữ nguyên các thanh nối sao hoặc tam giác.

Trình tự thực hiện

• Cắt CB hoặc aptomat cấp cho motor, khóa và treo biển; dùng bút thử hoặc đồng hồ kiểm tra cả ba pha không còn điện.
• Mở nắp hộp cực, ghi nhận hoặc chụp ảnh vị trí dây trước khi tháo.
• Hoán đổi hai dây nguồn bất kỳ (thường đổi dây vào U1 với dây vào W1), giữ nguyên các thanh nối (cầu nối) sao hoặc tam giác.
• Siết lại đầu cốt đúng lực, đóng nắp có gioăng để giữ cấp bảo vệ IP.
• Chạy nhấp kiểm tra chiều quay rồi mới nối tải.

Dù đảo ở hộp cực hay ở đầu ra khởi động từ trong tủ, nên dán nhãn tại điểm đã đảo để người sau không "sửa lại" theo màu dây. Tuyệt đối không đảo ở thanh cái nguồn chung, vì mọi motor khác trong tủ sẽ cùng đổi chiều.

Video sau hướng dẫn đảo chiều quay motor 3 pha có 6 đầu dây ra bằng cách đổi thứ tự pha.

b. Cầu dao đảo và công tắc xoay đảo chiều

Cầu dao đảo là cầu dao hai ngả ba cực: gạt lên thì cấp L1-L2-L3, gạt xuống thì cấp nguồn đã hoán đổi hai pha. Lưỡi dao hở, không có buồng dập hồ quang, thao tác có tải sinh tia lửa nguy hiểm, nên chỉ nên giữ ở máy cũ với vai trò cách ly hoặc thay bằng thiết bị kín.

Công tắc xoay đảo chiều (cam switch, công tắc vấu) có ba vị trí 1 – 0 – 2, tương ứng thuận – dừng – ngược. Khi chọn công tắc xoay cần đọc công suất cho phép theo cấp sử dụng AC-3 (đóng cắt motor lồng sóc) ở điện áp 400 V trên nhãn, không chọn theo dòng nhiệt Ith. Một công tắc ghi 20 A dòng nhiệt có thể chỉ được phép đóng cắt motor vài kW. Nhiều mẫu có chốt bắt buộc dừng ở vị trí 0, buộc người vận hành chờ motor dừng trước khi xoay sang chiều ngược.

Hai thiết bị này rẻ, không cần mạch điều khiển, nhưng phải thao tác tại chỗ, không tự bảo vệ quá tải (vẫn cần CB và rơ le nhiệt) và không chặn được người vận hành xoay thẳng từ 1 sang 2 khi motor còn quay.

c. Hai contactor đảo chiều

Bộ khởi động từ đảo chiều gồm hai contactor: contactor thuận cấp L1-L2-L3 vào U-V-W, contactor ngược cấp nguồn đã hoán đổi hai pha. Hai contactor bắt buộc có khóa liên động để không thể cùng hút; nếu cùng hút, hai pha bị nối tắt trực tiếp qua tiếp điểm. Đây là phương pháp phổ biến nhất cho tời, cửa cuốn công nghiệp, băng tải hai chiều, máy trộn và các máy cần điều khiển từ xa hoặc qua PLC, công tắc hành trình.

Sơ đồ mạch, cách khóa chéo và chọn contactor được trình bày trong bài mạch đảo chiều động cơ điện 3 pha. Cần nhớ contactor đảo chiều vẫn là khởi động trực tiếp, mỗi lần đổi chiều đều có dòng khởi động lớn (xem mục 7).

d. Biến tần

Biến tần tạo điện áp ba pha bằng các khóa bán dẫn IGBT, nên đổi chiều chỉ là đổi thứ tự đóng cắt trong phần mềm. Lệnh đổi chiều đến từ hai ngõ vào FWD (thuận) và REV (ngược) trên cầu đấu, phím trên bàn phím, truyền thông Modbus hoặc PLC.

Khi có lệnh đổi chiều, biến tần giảm tần số theo thời gian giảm tốc (ramp) về 0 rồi tăng lên theo chiều ngược, nên không có xung dòng như contactor. Trong lúc giảm tốc, motor trở thành máy phát và đẩy năng lượng về tụ DC của biến tần. Nếu thời gian giảm tốc quá ngắn so với quán tính tải, biến tần báo lỗi quá áp DC; lúc đó cần kéo dài thời gian giảm tốc hoặc lắp điện trở hãm.

Tham số cấm quay ngược

Hầu hết biến tần có tham số chọn chiều cho phép: chỉ thuận, chỉ ngược hoặc cả hai. Với bơm, quạt, máy nén, nên đặt "chỉ cho phép quay thuận" để dù người vận hành bấm nhầm phím hay đấu nhầm ngõ REV, motor cũng không quay ngược.

Đảo dây ở đầu vào biến tần không đổi chiều motor

Đầu vào biến tần là bộ chỉnh lưu, biến ba pha thành điện một chiều, nên thứ tự pha nguồn vào không ảnh hưởng gì đến chiều quay. Muốn đổi chiều cố định ở biến tần thì đổi tham số chiều quay hoặc hoán đổi hai dây ở đầu ra U, V, W nối sang motor. Nếu có mạch bypass chạy thẳng ra lưới, phải kiểm tra chiều quay ở cả hai chế độ vì hai thứ tự pha này độc lập nhau.

Video dưới đây minh họa việc đảo chiều quay động cơ điện bằng biến tần, không cần đảo dây động lực.

e. Khởi động mềm

Khởi động mềm dùng các cặp thyristor (SCR) điều chỉnh góc kích để tăng dần điện áp. Các thyristor chỉ cắt bớt sóng điện áp của từng pha chứ không đổi được thứ tự pha, nên hầu hết khởi động mềm không có khả năng đảo chiều. Một vài dòng cao cấp có chức năng chạy chậm theo chiều ngược (jog) với mô-men nhỏ để căn chỉnh máy, nhưng không dùng thay cho đảo chiều vận hành bình thường.

Khi máy dùng khởi động mềm (một trong các phương pháp khởi động động cơ điện 3 pha phổ biến cho motor lớn) cần chạy hai chiều, phải lắp bộ hai contactor đảo chiều phía trước khởi động mềm (phía nguồn) và chỉ chuyển contactor khi motor đã dừng hẳn và khởi động mềm không phát lệnh chạy. Nhiều khởi động mềm có chức năng giám sát thứ tự pha nguồn và sẽ báo lỗi khi thấy thứ tự ngược; khi đó phải chọn chế độ cho phép cả hai thứ tự pha.

f. Motor 3 pha chạy tụ trên điện 1 pha

Motor 3 pha công suất nhỏ có thể chạy trên điện 1 pha 220 V bằng cách đấu tam giác (với motor 220/380 V) và thêm một tụ điện nối từ một đầu motor sang một trong hai dây nguồn. Tụ điện tạo ra pha thứ ba lệch pha, nên chiều quay phụ thuộc vào việc tụ được nối với dây nguồn nào: chuyển đầu tụ từ dây nguồn này sang dây nguồn kia thì motor đổi chiều.

Cách chạy này chỉ đạt khoảng 60–70% công suất định mức (giá trị thường gặp), mô-men khởi động thấp. Với máy cần chạy hai chiều thường xuyên trên điện 1 pha, giải pháp đúng hơn là dùng motor 3 pha 220V chạy với biến tần 1 pha vào 3 pha ra. Cách đảo chiều motor 1 pha thực sự (motor có cuộn đề và tụ) khác hẳn và được hướng dẫn trong bài cách sử dụng động cơ điện 1 pha.

4. Bảng so sánh các phương pháp đổi chiều quay

Bảng dưới tóm tắt các phương pháp đổi chiều quay động cơ điện 3 pha theo chi phí, mức an toàn, tần suất đổi chiều phù hợp và ứng dụng điển hình.

Quy tắc chọn nhanh: motor chỉ cần một chiều thì đảo dây cố định và khóa chiều quay bằng rơ le thứ tự pha hoặc tham số biến tần; máy đổi chiều thỉnh thoảng, công suất nhỏ thì dùng công tắc xoay; máy đổi chiều thường xuyên hoặc tự động thì dùng hai contactor; máy đổi chiều liên tục, cần dừng êm, định vị hoặc chỉnh tốc độ thì dùng biến tần.

5. Xác định chiều quay đúng trước khi chạy tải

Chạy tải sai chiều dù chỉ vài giây cũng có thể làm hỏng máy nén, bơm trục đứng hay cơ cấu một chiều. Vì vậy với motor điện 3 pha mới lắp hoặc sau khi sửa đường dây, nên xác định chiều quay bằng một trong các cách sau, theo thứ tự ưu tiên.

Dùng đồng hồ chỉ thứ tự pha

Đồng hồ chỉ thứ tự pha có ba que kẹp, kẹp vào ba pha nguồn tại đầu cáp sẽ báo thứ tự thuận hay ngược bằng đèn hoặc đĩa quay. Đánh dấu ba dây theo thứ tự L1-L2-L3 vừa đo, rồi nối lần lượt vào U1-V1-W1; theo quy ước IEC, motor sẽ quay chiều kim đồng hồ nhìn từ đầu trục. Một số máy đo còn có chế độ xác định chiều quay motor không cần cấp điện: nối que đo vào ba đầu motor rồi quay tay trục, máy đo đọc điện áp cảm ứng nhỏ để cho biết motor sẽ quay theo chiều nào khi nối với thứ tự pha tương ứng.

Tháo khớp nối và chạy nhấp không tải

Tháo khớp nối hoặc dây đai, nhấn chạy rồi dừng ngay trong khoảng 1–2 giây (chạy nhấp) và quan sát chiều quay của trục hoặc cánh quạt khi trục đang chậm dần. Không chạy nhấp liên tục nhiều lần vì mỗi lần là một lần khởi động với dòng lớn.

Bơm chìm, bơm giếng không nhìn thấy trục

Với bơm chìm hoặc bơm giếng khoan đã thả xuống, cách làm phổ biến là chạy bơm với van xả đóng một phần, ghi áp suất trên đồng hồ, sau đó dừng hẳn, đảo hai dây, chạy lại và so sánh. Chiều cho áp suất và lưu lượng cao hơn là chiều đúng. Dòng điện không phải căn cứ tin cậy vì quay ngược đôi khi lại cho dòng thấp hơn.

Kiểm tra chiều quay chỉ là một bước nghiệm thu; các phép đo điện trở cuộn dây, cách điện, dòng không tải có trong bài cách kiểm tra động cơ điện 3 pha.

6. Thiết bị nguy hiểm khi quay ngược và bảo vệ thứ tự pha

Không phải máy nào quay ngược cũng chỉ "chạy yếu". Bảng dưới liệt kê các thiết bị cần đặc biệt chú ý.

Với máy bơm nước ba pha, mũi tên chiều quay luôn có trên thân bơm hoặc trên chụp quạt motor; nên đối chiếu mũi tên với chiều quay thực tế ngay ở lần chạy đầu tiên.

Rơ le bảo vệ thứ tự pha và mất pha

Rơ le thứ tự pha (còn gọi rơ le bảo vệ pha) giám sát liên tục nguồn cấp và cắt mạch điều khiển contactor khi thứ tự pha bị đảo, khi mất một pha, và với nhiều loại là khi điện áp lệch pha hoặc thấp, quá áp vượt ngưỡng cài đặt. Với máy nén trục vít, máy lạnh công nghiệp và bơm giếng sâu, rơ le này gần như bắt buộc vì nó chặn lỗi đảo pha trước khi motor kịp quay. Rơ le không phát hiện được việc đảo dây ở phía sau nó, tức là ngay tại motor.

7. Đảo chiều khi motor đang quay: dòng điện và nhiệt sinh ra

Đảo thứ tự pha khi rotor còn đang quay theo chiều cũ gọi là hãm ngược (plugging). Lúc đó từ trường quay ngược chiều rotor, độ trượt tăng từ gần 0 lên gần 2, dòng điện xấp xỉ hoặc cao hơn dòng khởi động trực tiếp (điển hình 6–8 lần dòng định mức) và kéo dài suốt thời gian rotor bị hãm về 0 rồi tăng tốc ngược lại. Mô-men đột ngột đổi dấu tạo cú giật lên trục, khớp nối, bánh răng và bulông chân đế.

Phần nhiệt nặng nề nhất là tổn hao trong rotor. Về lý thuyết, năng lượng tiêu tán trong rotor khi bỏ qua mô-men tải tính theo động năng E của hệ quay:

Ví dụ trong bảng dùng một motor 3 pha 5HP 4kW 4 cực kéo tải có tổng mô-men quán tính J = 0,05 kg·m²; ở 1.450 vòng/phút, ω ≈ 151,8 rad/s và E = ½·J·ω² ≈ 576 J. Như vậy một lần đảo chiều khi đang chạy làm rotor nóng gấp khoảng 4 lần một lần khởi động bình thường, chưa kể tổn hao đồng trong stator. Nếu máy đổi chiều nhiều lần mỗi phút, motor sẽ quá nhiệt dù dòng trung bình đo bằng ampe kìm vẫn thấp.

Thời gian chờ trước khi đảo

• Nguyên tắc an toàn: chờ motor dừng hẳn rồi mới đóng chiều ngược.
• Tải quán tính nhỏ thường dừng trong vài giây; quạt lớn, máy ly tâm có thể quay trơn hàng chục giây đến vài phút.
• Chỉ hãm ngược có chủ đích khi máy và motor được thiết kế cho chế độ này (motor cho chế độ làm việc S4, S5 theo IEC, contactor cấp AC-4).

8. Đổi chiều motor có phanh, motor giảm tốc và motor 2 cấp tốc độ

Motor có phanh điện từ

Phanh điện từ thông dụng dùng cuộn hút một chiều qua bộ chỉnh lưu hoặc cuộn xoay chiều, đều nhả phanh như nhau bất kể thứ tự pha, nên đổi chiều motor không cần đổi gì ở phanh. Lưu ý khi chuyển sang điều khiển bằng biến tần: nếu phanh đang lấy điện từ hộp cực motor, điện áp đầu ra thấp lúc tần số nhỏ có thể không đủ nhả phanh; khi đó phải cấp nguồn phanh riêng và điều khiển nhả phanh theo lệnh chạy.

Motor giảm tốc

Ở động cơ giảm tốc, đổi chiều motor thì trục ra đổi chiều theo, nhưng quan hệ chiều quay giữa trục motor và trục ra phụ thuộc kiểu hộp số: hộp bánh răng trụ đồng trục có thể cùng chiều hoặc ngược chiều tùy số cấp, hộp trục vít bánh vít phụ thuộc chiều xoắn trục vít và phía lắp trục ra. Vì vậy luôn xác định chiều ở trục ra, không suy từ trục motor. Hộp có cơ cấu chống quay ngược (backstop) dùng cho băng tải nghiêng tuyệt đối không được cấp điện chiều ngược, vì cơ cấu sẽ khóa cứng và gãy.

Motor 2 cấp tốc độ

Motor 2 cấp tốc độ đấu Dahlander (một cuộn dây, đấu tam giác ở tốc độ thấp, sao kép ở tốc độ cao) có điểm dễ sai: theo sơ đồ chuẩn, khi chuyển sang cấp tốc độ cao phải nối nguồn vào các đầu 2U, 2V, 2W với hai pha được hoán đổi so với cấp thấp thì hai cấp mới cùng chiều quay. Nếu đấu nguồn cùng thứ tự cho cả hai cấp, motor sẽ đảo chiều ngay khi chuyển tốc độ, gây cú giật rất mạnh. Motor 2 cấp có hai cuộn dây riêng cũng phải kiểm tra chiều quay riêng cho từng cấp. Muốn đổi chiều cả hai cấp thì hoán đổi hai pha ở đầu nguồn chung, không đổi riêng từng cấp.

9. Chiều quay có thể đổi khi thay đổi nguồn điện

Một motor đang chạy đúng chiều nhiều năm vẫn có thể quay ngược sau một lần thay đổi phía nguồn, dù không ai động vào motor. Các tình huống hay gặp:

• Điện lực sửa đường dây, thay máy biến áp hoặc đấu lại tủ hạ thế, làm thứ tự pha cấp vào xưởng thay đổi.
• Chuyển sang chạy máy phát điện dự phòng qua bộ chuyển nguồn ATS, trong khi thứ tự pha máy phát chưa được đối chiếu với lưới.
• Di chuyển máy, cắm vào ổ cắm 3 pha khác, hoặc thay tủ và đấu lại theo màu dây vốn đã sai thứ tự.

Cách phòng ngừa là đo thứ tự pha tại thanh cái tổng sau mỗi lần thay đổi nguồn hoặc khi đấu máy phát lần đầu, chỉnh ở phía nguồn (máy phát hoặc đầu vào tủ tổng) để thứ tự pha của máy phát và lưới trùng nhau. Không xử lý bằng cách đảo dây từng motor, vì khi trở lại nguồn lưới mọi motor lại quay ngược.

10. Câu hỏi thường gặp về phương pháp đổi chiều quay động cơ điện 3 pha

• Đổi chiều quay motor 3 pha phải đảo mấy dây? Chỉ cần hoán đổi hai trong ba dây pha nguồn, chọn hai dây nào cũng được; dây trung tính và tiếp địa giữ nguyên. Không đổi đầu – cuối của một cuộn dây trong hộp cực.
• Đảo cả 3 dây thì motor có đổi chiều không? Đảo kiểu xoay vòng (L1 sang V, L2 sang W, L3 sang U) thì thứ tự pha giữ nguyên, motor vẫn quay chiều cũ. Chiều quay chỉ đổi khi kết quả tương đương hoán đổi đúng hai dây.
• Chiều quay chuẩn của motor 3 pha là chiều nào? Theo IEC 60034-8, U1, V1, W1 nối L1, L2, L3 theo thứ tự pha thuận thì motor quay chiều kim đồng hồ khi nhìn từ đầu trục.
• Làm sao biết motor quay đúng chiều trước khi lắp vào bơm? Tháo khớp nối, chạy nhấp 1–2 giây, nhìn chiều trục và đối chiếu mũi tên trên thân bơm. Motor đã lắp liền bơm thì dùng đồng hồ thứ tự pha hoặc máy đo chiều quay bằng cách quay tay trục.
• Bơm nước quay ngược chiều có sao không? Bơm ly tâm thường vẫn ra nước nhưng lưu lượng, cột áp giảm mạnh. Bơm trục đứng, bơm giếng có cánh vặn ren có thể tuột cánh, rời trục ngay lần chạy ngược đầu tiên.
• Dùng biến tần thì đổi chiều có cần đảo dây không? Không cần; biến tần đổi chiều bằng ngõ FWD/REV, phím bàn phím hoặc tham số chiều quay. Đổi chiều cố định thì có thể hoán đổi hai dây ở đầu ra U, V, W.
• Đảo 2 dây nguồn vào biến tần có làm motor đổi chiều không? Không. Đầu vào biến tần là bộ chỉnh lưu nên thứ tự pha nguồn không ảnh hưởng chiều quay motor.
• Có cần chờ motor dừng hẳn mới đảo chiều không? Có, khi đổi chiều bằng contactor hay công tắc xoay. Đảo khi đang quay cho dòng xấp xỉ dòng khởi động và làm rotor nóng gấp khoảng 4 lần một lần khởi động.
• Đổi chiều liên tục có làm hại motor không? Mỗi lần đổi chiều tương đương ít nhất một lần khởi động, nên đổi nhiều lần mỗi giờ sẽ làm motor chế độ S1 quá nhiệt. Máy đổi chiều liên tục nên dùng biến tần hoặc motor chọn cho chế độ ngắn hạn lặp lại, có cảm biến nhiệt PTC.
• Vì sao motor đang chạy đúng chiều bỗng quay ngược? Thường do phía nguồn thay đổi: điện lực đấu lại đường dây, chuyển sang máy phát, thay tủ điện. Nên đo lại thứ tự pha tại tủ tổng và chỉnh ở phía nguồn.
• Khởi động mềm có đảo chiều motor được không? Hầu hết không, vì thyristor không đổi được thứ tự pha. Muốn chạy hai chiều phải thêm hai contactor đảo chiều phía nguồn và chỉ chuyển khi motor đã dừng.
• Motor đấu sao hay tam giác thì đổi chiều có khác nhau không? Không khác, đều hoán đổi hai dây nguồn và giữ nguyên thanh nối. Với khởi động sao – tam giác 6 dây, nên đảo hai pha ở đầu nguồn vào tủ để cả hai giai đoạn cùng chiều.