Motor Giảm Tốc Trục Ngang - Các Loại Cốt Âm, Cốt Dương Và Cách Chọn
Motor giảm tốc trục ngang (motor giảm tốc cốt ngang) là motor điện ghép hộp số mà trục ra nằm vuông góc với trục motor, thường qua bộ bánh vít hoặc bánh răng côn, đặt nằm ngang trên máy. Loại này có bản cốt âm (RV, RH, KA, KAF, FAF) và cốt dương (NMRV, RA, K, KF, ZQ), công suất từ vài chục W tới khoảng 30kW, dùng cho băng tải, gầu tải, vít tải, máy khuấy, vận thăng. Chọn đúng cần biết tốc độ ra, momen tải, kiểu cốt và nguồn điện 1 pha hay 3 pha.
Nội dung
- 1) Motor giảm tốc trục ngang là gì
- 2) Cấu tạo và nguyên lý motor giảm tốc trục ngang
- 3) Thông số kỹ thuật motor giảm tốc trục ngang
- 4) Motor giảm tốc trục ngang cốt âm
- 5) Motor giảm tốc trục ngang cốt dương
- 6) Cách chọn motor giảm tốc trục ngang
- 7) Ứng dụng motor giảm tốc trục ngang
- 8) Ưu điểm và nhược điểm motor giảm tốc trục ngang
- 9) Xuất xứ và giá motor giảm tốc trục ngang
- 10) Câu hỏi thường gặp về motor giảm tốc trục ngang
- a) Người sắp mua motor giảm tốc trục ngang cần hỏi gì, xác minh gì
- b) Người đã mua motor giảm tốc trục ngang: lắp cho đúng, dùng cho tối ưu
- c) Các lỗi người dùng motor giảm tốc trục ngang thường mắc và cách chỉnh sửa
- d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước về motor giảm tốc trục ngang
1) Motor giảm tốc trục ngang là gì
Thợ gọi "trục ngang" khi motor nằm dọc theo máy còn cốt ra quay ngang, vuông góc với motor — nhìn từ trên xuống thấy motor và cốt ra tạo thành chữ L. Kiểu bố trí này giúp motor nằm gọn sát khung băng tải, không thò ra ngoài như motor giảm tốc trục thẳng. Tỉ số giảm tốc thường gặp là 1/5, 1/10, 1/20 tới 1/100, hộp hai cấp có thể tới vài trăm.
2) Cấu tạo và nguyên lý motor giảm tốc trục ngang
a) Các bộ phận chính
- Motor điện: thường là motor 3 pha rotor lồng sóc 4 cực; bản nhỏ có motor 1 pha 220V hoặc motor DC 12V/24V.
- Hộp giảm tốc: cặp trục vít – bánh vít (RV, NMRV) hoặc bánh răng côn xoắn kết hợp bánh răng trụ (KA, K, KF), vỏ gang hoặc nhôm.
- Cốt ra: cốt âm (lỗ rỗng có then) cắm thẳng vào trục máy, hoặc cốt dương nối qua khớp nối, nhông xích.
- Phụ kiện: tay đòn chống xoay cho bản cốt âm, mặt bích ra cho bản KAF, KF.
b) Nguyên lý hoạt động
Motor quay khoảng 1400 – 1450 vòng/phút. Ở hộp bánh vít, trục vít quay một vòng đẩy bánh vít đi một hoặc vài răng; ở hộp côn, cặp bánh răng côn đổi hướng truyền 90 độ rồi các cấp bánh răng trụ tiếp tục giảm tốc. Kết quả cốt ra quay chậm, lực xoắn lớn. Hộp bánh vít hiệu suất khoảng 50 – 90% tùy tỉ số; hộp bánh răng côn khoảng 94 – 96%.
3) Thông số kỹ thuật motor giảm tốc trục ngang
- Công suất: từ 30W (mini) tới khoảng 22kW (30HP) với hộp ZQ, K cỡ lớn.
- Đường kính cốt ra: 8, 10, 15, 22, 28, 35, 40, 50, 60, 70, 90mm.
- Momen ra: khoảng 100Nm tới hơn 10.000Nm tùy size.
- Kiểu lắp: chân đế, mặt bích, cốt âm có tay đòn; trục ra ngửa lên, úp xuống hoặc song song mặt đất.
- Trọng lượng: từ vài kg (mini) tới hàng tấn (hộp 2 cấp cỡ lớn).
a) Dòng điện, điện áp và biến tần phù hợp
| Công suất motor 4 cực | Dòng định mức 3 pha 380V | Dòng 3 pha 220V (tam giác) | Biến tần thường chọn |
|---|---|---|---|
| 0.37kW (0.5HP) | khoảng 1 – 1.2A | khoảng 1.8 – 2.1A | 0.4kW |
| 0.75kW (1HP) | khoảng 1.9 – 2.1A | khoảng 3.3 – 3.7A | 0.75kW |
| 1.5kW (2HP) | khoảng 3.4 – 3.8A | khoảng 6 – 6.6A | 1.5kW |
| 2.2kW (3HP) | khoảng 4.8 – 5.2A | khoảng 8.3 – 9A | 2.2kW |
| 3kW (4HP) | khoảng 6.3 – 6.8A | khoảng 11 – 11.8A | 3 – 4kW |
| 4kW (5.5HP) | khoảng 8.2 – 8.8A | — | 4kW |
| 5.5kW (7.5HP) | khoảng 11 – 11.7A | — | 5.5kW |
| 7.5kW (10HP) | khoảng 15 – 15.6A | — | 7.5kW |
| 11kW (15HP) | khoảng 21 – 22.5A | — | 11kW |
| 22kW (30HP) | khoảng 41 – 43A | — | 22kW |
- Motor đến 3kW thường là 220/380V: lưới 380V đấu sao, biến tần 1 pha vào – 3 pha 220V ra thì đấu tam giác.
- Motor từ 4kW thường 380/660V, đấu tam giác ở lưới 380V.
- Motor 1 pha 220V cùng công suất có dòng gấp khoảng 2,5 – 3 lần motor 3 pha 380V, không chạy biến tần thông thường.
- Hộp bánh vít chạy biến tần êm ở khoảng 25 – 60Hz; dưới 20Hz lâu ngày motor nóng.
4) Motor giảm tốc trục ngang cốt âm
a) Motor giảm tốc trục ngang cốt âm RV
- Hộp bánh vít vỏ nhôm, momen 2.8 – 1.760Nm, cốt ra 18, 25, 28, 35, 42mm.
- Tỉ số 5, 10, 15, 20, 25, 30, 50, 60, 80, 100; tốc độ ra khoảng 367 – 14 vòng/phút.
- Công suất thông dụng 0.75kW, 1.1kW, 1.5kW, 2.2kW, 4kW, 5.5kW. Giá trung bình thị trường Việt Nam khoảng 3.000.000 – 13.000.000đ/bộ.
Hình dưới, mục số 1 là motor giảm tốc trục ngang cốt âm RV:

b) Motor giảm tốc trục ngang cốt âm mini RH
- Công suất 60W, 120W, 180W, 250W, 300W; cốt âm 10, 15, 22mm.
- Tỉ số 10, 20, 25, 30, 50, 60; tốc độ ra khoảng 366 – 14 vòng/phút.
- Giá trung bình thị trường Việt Nam khoảng 2.000.000 – 6.000.000đ/bộ.

c) Motor giảm tốc trục ngang cốt âm bánh răng côn KA
- Công suất 0.5HP, 1HP, 2HP, 3HP, 4HP, 5HP; cốt âm 30, 35, 40, 50, 60, 70, 90mm.
- Tỉ số hay dùng 5, 10, 20, 25, 30, 50, 60, 100; tốc độ ra khoảng 400 – 7 vòng/phút.
- Hiệu suất cao, hợp chạy liên tục 2 – 3 ca. Giá trung bình thị trường Việt Nam khoảng 4.000.000 – 24.000.000đ/bộ.
Hình dưới, mục số 2 là motor giảm tốc bánh răng côn cốt âm KA:

d) Motor giảm tốc trục ngang cốt âm mặt bích KAF
- Công suất 1, 2, 3, 5, 10 ngựa; cốt âm 30 – 90mm; mặt bích ra 120, 160, 200, 250, 300mm.
- Tỉ số 5 – 100, tốc độ ra khoảng 300 – 6 vòng/phút.
- Giá trung bình thị trường Việt Nam khoảng 5.000.000 – 25.000.000đ/bộ.
e) Motor giảm tốc trục ngang cốt âm FAF
- Hộp trục song song cốt âm có mặt bích, motor 3.7kW, 4kW, 5.5kW, 7.5kW.
- Cốt âm 30 – 90mm, tỉ số khoảng 10 – 200, tốc độ ra khoảng 300 – 6 vòng/phút.
- Giá trung bình thị trường Việt Nam khoảng 6.000.000 – 26.000.000đ/bộ.
Bản cốt âm cắm thẳng vào trục máy nên khỏi khớp nối, xem thêm ở trang motor giảm tốc cốt âm.
5) Motor giảm tốc trục ngang cốt dương
a) Motor giảm tốc cốt ngang NMRV
- Công suất 1 – 10 ngựa, cốt dương 18, 25, 35, 45mm.
- Tỉ số 10, 20, 30, 40, 60, 80, 100; tốc độ ra khoảng 300 – 6 vòng/phút.
- Giá trung bình thị trường Việt Nam khoảng 6.000.000 – 26.000.000đ/bộ. Chi tiết size ở trang hộp giảm tốc NMRV.
b) Motor giảm tốc cốt ngang RA
- Bản mini công suất 30W, 90W, 120W, 200W, 400W; cốt 10, 15, 22mm.
- Tỉ số 10, 20, 25, 30, 50, 60.
- Giá trung bình thị trường Việt Nam khoảng 2.200.000 – 6.300.000đ/bộ.
c) Motor giảm tốc cốt ngang K
- Hộp bánh răng côn cốt dương, cốt 30 – 90mm, tỉ số 5 – 100, tốc độ ra khoảng 400 – 7 vòng/phút.
- Giá trung bình thị trường Việt Nam khoảng 6.200.000 – 26.200.000đ/bộ.
d) Motor giảm tốc cốt ngang KF mặt bích
- Cốt dương 30 – 90mm, mặt bích ra 120 – 300mm, tỉ số 5 – 100.
- Giá trung bình thị trường Việt Nam khoảng 6.500.000 – 26.500.000đ/bộ.
e) Motor giảm tốc cốt ngang ZQ 2 cấp
- Mã thông dụng ZQ250, ZQ350, ZQ400, ZQ500, ZQ650; cốt vào 40, 50, 60mm; cốt ra 55, 80, 110mm.
- Momen 100 – 12.000Nm; motor 4 cực 7.5HP, 10HP, 15HP, 20HP, 25HP, 30HP, 40HP nối qua khớp nối hoặc dây đai.
- Giá trung bình thị trường Việt Nam khoảng 9.000.000 – 38.000.000đ/bộ. Xem bảng size ở trang hộp giảm tốc ZQ.

6) Cách chọn motor giảm tốc trục ngang
a) Chốt tốc độ và tỉ số
Tỉ số = 1450 / tốc độ cần. Máy khuấy cần 30 vòng/phút → tỉ số khoảng 48, chọn 50. Vít tải, gầu tải tính từ năng suất (tấn/giờ) và bước vít, gầu ra số vòng/phút trước rồi mới chọn tỉ số.
b) Tính momen
Momen ra ≈ 9550 × P (kW) / n2 × hiệu suất. Motor 2.2kW, 30 vòng/phút, hộp côn hiệu suất 0,95 → khoảng 665Nm; cùng thông số mà dùng hộp bánh vít tỉ số 50 (hiệu suất khoảng 0,65) chỉ còn khoảng 455Nm. Đây là lý do máy chạy liên tục, tải nặng hay chọn hộp côn K, KA.
c) Chọn kiểu cốt và lắp
- Trục máy có sẵn, muốn gọn: cốt âm + tay đòn.
- Truyền qua nhông xích, dây đai: cốt dương.
- Máy nặng, momen trên vài nghìn Nm: hộp ZQ, K cỡ lớn.
Các dòng khác có thể so thêm ở trang động cơ giảm tốc.
7) Ứng dụng motor giảm tốc trục ngang
- Motor giảm tốc trục ngang cho gầu tải, vít tải, băng tải trong nhà máy thức ăn chăn nuôi, xay xát lúa gạo.
- Motor giảm tốc cốt ngang cho trạm trộn bê tông, máy trộn cát sỏi đá, máy cấp liệu.
- Motor giảm tốc cốt âm KA, FAF cho vận thăng, thang tải hàng, cửa trượt công nghiệp.
- Motor giảm tốc trục ngang bánh vít cho máy khuấy trộn nhiên liệu, hóa chất, máy khuấy bể nước thải.
- Motor giảm tốc mini trục ngang RH, RA cho băng chuyền đóng gói, máy in, máy dán nhãn.
8) Ưu điểm và nhược điểm motor giảm tốc trục ngang
a) Ưu điểm
- Motor nằm song song khung máy, gọn hơn motor giảm tốc trục thẳng.
- Bản cốt âm lắp thẳng vào trục, không cần căn khớp nối.
- Dải công suất rộng từ 30W tới khoảng 22kW, có cả điện 1 pha, 3 pha, 12V.
- Giá motor giảm tốc trục ngang bánh vít thấp, dễ thay thế.
b) Nhược điểm
- Bản bánh vít hiệu suất thấp ở tỉ số cao, tốn điện hơn khi chạy liên tục.
- Bản bánh răng côn hiệu suất cao nhưng giá cao hơn.
- Hộp ZQ cỡ lớn nặng, cần bệ chắc và căn chỉnh kỹ.
9) Xuất xứ và giá motor giảm tốc trục ngang
Trên thị trường Việt Nam, motor giảm tốc trục ngang chủ yếu là hàng Trung Quốc, sau đó là hàng Nhật bãi, hàng Đài Loan (Wansin, Tunglee, Chengwing…), một phần hàng Đức, Ý. Giá trung bình thị trường Việt Nam theo công suất:
- Motor giảm tốc trục ngang 0.37kW 0.5HP: 1.500.000 – 2.200.000đ
- Motor giảm tốc trục ngang 0.75kW 1HP: 2.000.000 – 2.500.000đ
- Motor giảm tốc trục ngang 1.1kW 1.5HP: 2.600.000 – 3.500.000đ
- Motor giảm tốc trục ngang 1.5kW 2HP: 2.600.000 – 3.500.000đ
- Motor giảm tốc trục ngang 2.2kW 3HP: 3.500.000 – 4.000.000đ
- Motor giảm tốc trục ngang 3kW 4HP: 3.500.000 – 4.000.000đ
- Motor giảm tốc trục ngang 4kW 5.5HP: 5.800.000 – 7.800.000đ
- Motor giảm tốc trục ngang 5.5kW 7.5HP: 7.500.000 – 9.000.000đ
- Motor giảm tốc trục ngang 7.5kW 10HP: 7.500.000 – 9.000.000đ
- Motor giảm tốc trục ngang 11kW 15HP: 11.000.000 – 12.000.000đ
Hàng Đài Loan như Wansin, Tunglee, Chengwing dao động khoảng 1,5 – 28 triệu đồng tùy công suất; bản cốt dương thường nhỉnh hơn bản cốt âm cùng công suất.
10) Câu hỏi thường gặp về motor giảm tốc trục ngang
a) Người sắp mua motor giảm tốc trục ngang cần hỏi gì, xác minh gì
- Tem motor và tem hộp cần đọc những gì? Tem motor: công suất, điện áp, kiểu đấu, dòng định mức, tốc độ. Tem hộp: mã (RV, KA, K…), size, tỉ số, momen ra cho phép, tư thế lắp, loại dầu. Tốc độ motor chia tỉ số phải ra đúng tốc độ cốt ra người bán báo.
- Nhận biết hàng bãi được sơn lại thế nào? Xem ốc vỏ có dấu mở, gioăng bôi keo tràn, tem mới dán trên vỏ sơn cũ. Quay tay cốt ra để thử độ rơ; hộp bánh vít rơ nhẹ là bình thường, rơ lớn (cốt ra lắc được vài độ) là bánh vít đã mòn.
- Hỏi người bán những gì? Cốt âm hay dương, đường kính, chiều cốt ra (trái, phải, hai đầu), có tay đòn không, motor 1 pha hay 3 pha, có phanh không, đã đổ dầu chưa, bảo hành bao lâu và bảo hành phần nào. Xin video chạy thử đúng con hàng.
- Chọn công suất bao nhiêu? Tính momen như mục 6b, nhân hệ số 1,2 – 1,5 cho tải đều, 1,5 – 2 cho tải va đập. Gầu tải 10 tấn/giờ cao 10m thường dùng 1.5 – 2.2kW; băng tải ngang 20m tải nhẹ 0.75 – 1.5kW.
- Giá bao nhiêu là hợp lý? Giá trung bình thị trường Việt Nam bản thông dụng: 0.75kW khoảng 2 – 2,5 triệu, 2.2kW khoảng 3,5 – 4 triệu, 7.5kW khoảng 7,5 – 9 triệu đồng; bản bánh răng côn hoặc hàng Đài Loan cao hơn. Giá thấp bất thường cần hỏi kỹ cuộn dây đồng hay nhôm.
b) Người đã mua motor giảm tốc trục ngang: lắp cho đúng, dùng cho tối ưu
- Lắp bản cốt âm thế nào? Đo trục máy, bôi mỡ chống kẹt, đẩy hộp vào đúng then, khóa đầu trục bằng long đền chặn. Tay đòn bắt vào khung qua cao su, không siết cứng, để hộp tự theo trục khi trục hơi đảo.
- Lắp bản cốt dương qua nhông xích? Nhông đặt sát vai cốt, hai nhông thẳng hàng (dùng thước thẳng áp hai mặt nhông), độ võng xích khoảng 2% khoảng cách tâm. Nhông lệch làm xích mòn một bên và cấn bạc đạn hộp.
- Đấu điện, chạy thử ra sao? Đấu sao hay tam giác theo tem và lưới điện; chạy không tải 15 – 30 phút, kiểm tra chiều quay đúng hướng máy. Đo dòng ba pha, lệch dưới 10% là ổn; vỏ hộp bánh vít ấm 50 – 70°C khi chạy tải là bình thường.
- Dùng sao cho bền và tiết kiệm điện? Cho motor chạy khoảng 70 – 90% định mức. Máy chạy 2 – 3 ca liên tục, cân nhắc hộp bánh răng côn vì hiệu suất cao hơn bánh vít 20 – 40%, tiền điện chênh đáng kể sau một năm. Nếu cần đổi tốc độ, gắn biến tần cho motor 3 pha.
- Đang dùng thấy hộp nóng và kêu hơn trước? Kiểm tra mức dầu theo tư thế lắp, màu dầu (đen, có mạt là răng mòn), độ căng xích, bạc đạn. Thay dầu và căn chỉnh lại thường hết kêu; còn kêu theo nhịp vòng quay là bạc đạn hoặc răng đã hỏng.
c) Các lỗi người dùng motor giảm tốc trục ngang thường mắc và cách chỉnh sửa
- Lắp đổi tư thế mà không đổi nút thở. Triệu chứng: dầu trào ở nút thở, bánh răng phía trên khô. Cách sửa: đưa nút thở lên vị trí cao nhất, châm dầu theo mức của tư thế mới.
- Bắt cứng tay đòn bản cốt âm. Triệu chứng: phốt rỉ dầu, bạc đạn trục máy nhanh hỏng, hộp rung. Cách sửa: thay đệm cao su ở tay đòn, chừa khe nhỏ để hộp lắc theo trục.
- Chọn hộp bánh vít tỉ số cao cho máy chạy liên tục nặng. Triệu chứng: hộp nóng quá 90°C, motor gần chạm dòng định mức. Cách sửa: chuyển sang hộp bánh răng côn cùng tỉ số, hoặc giảm tỉ số hộp và bù bằng nhông xích.
- Đấu motor 220/380V tam giác vào lưới 380V. Triệu chứng: dòng vượt định mức nhiều, motor nóng nhanh, nhảy rơ le nhiệt hoặc cháy cuộn. Cách sửa: đổi lại đấu sao; đo cách điện trước khi chạy lại, dưới 1MΩ thì sấy hoặc quấn lại.
- Không có phanh cho vận thăng, tời. Triệu chứng: cabin hoặc tải trôi khi mất điện. Cách sửa: dùng motor có phanh điện từ, kiểm tra khe hở phanh 0,3 – 0,5mm định kỳ.
d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước về motor giảm tốc trục ngang
- Khái niệm nào cần nắm trước? Công suất, tốc độ đồng bộ và hệ số trượt của motor 4 cực, momen xoắn, tỉ số truyền, hiệu suất hộp bánh vít và bánh răng côn, hệ số làm việc SF, lực hướng kính trên cốt ra, tư thế lắp M1 – M6, cấp cách điện F và cấp bảo vệ IP55.
- Nên học gì trước? Motor điện 3 pha rotor lồng sóc trước, sau đó motor giảm tốc trục thẳng (bánh răng trụ), rồi mới tới trục ngang bánh vít và bánh răng côn để so được hiệu suất và cách đổi hướng truyền động.
- Tự kiểm chứng thế nào? Đếm vòng cốt ra trong 1 phút để kiểm tỉ số; đo dòng motor khi chạy không tải và có tải để thấy tổn hao của hộp bánh vít lớn hơn hộp côn; đo nhiệt vỏ hộp sau 1 giờ chạy.
- Bài thực hành nên làm? Tính chọn motor giảm tốc cho một gầu tải hoặc vít tải cụ thể, so sánh phương án hộp bánh vít và hộp côn về công suất motor cần và tiền điện mỗi tháng.
- Đọc thêm ở đâu? Chuyên mục kỹ thuật hộp giảm tốc có các bài về cấu tạo và cách chọn hộp số, đọc trước khi tra catalog.






