Hộp số servo - Hộp giảm tốc motor servo giá tốt nhất
Hộp số servo là hộp giảm tốc hành tinh chính xác, mặt bích vuông hoặc tròn khớp đúng size motor servo (60, 80, 90, 120, 130, 142 mm), dùng để giảm tốc độ và tăng momen cho trục servo mà vẫn giữ độ rơ nhỏ. Hộp giảm tốc motor servo dùng cho máy CNC, robot, máy đóng gói, máy cắt, bàn xoay định vị. Chọn hộp số servo cần khớp ba thứ: size mặt bích và cốt motor servo, tỷ số truyền, momen và độ rơ (arcmin) mà máy chấp nhận.
Nội dung
- 1) Hộp số servo là gì? Cấu tạo và nguyên lý
- 2) Thông số kỹ thuật và cách chọn hộp số servo
- 3) Phân loại hộp số servo theo size
- a) Hộp số servo PF60, trục 14 mm
- b) Hộp số servo PL60, trục 14 mm
- c) Hộp số servo PF80, trục 20 mm
- d) Hộp số servo PL80, trục 20 mm
- e) Hộp số servo PL120, trục 25 mm
- f) Hộp số servo PF130, trục 25 mm
- g) Hộp số servo PF142, trục 40 mm
- h) Hộp số servo PLF60, trục 14 mm
- i) Hộp số servo PLE60, trục 14 mm
- j) Hộp số servo PLF90, trục 20 mm
- k) Hộp số servo PLE90, trục 20 mm
- 4) Các hãng hộp số servo và motor servo hay gặp
- 5) Hộp giảm tốc servo khác hộp số thường thế nào?
- 6) Ứng dụng hộp số servo
- 7) Ưu điểm và nhược điểm của hộp số servo
- 8) Câu hỏi thường gặp về hộp số servo
1) Hộp số servo là gì? Cấu tạo và nguyên lý
a) Cấu tạo hộp giảm tốc motor servo
- Vỏ thép hoặc nhôm gia công CNC, mặt bích vào làm theo đúng size motor servo, có bạc chuyển (bushing) để vừa nhiều cỡ cốt.
- Trục vào kiểu cốt âm có vòng kẹp (collar), ôm cốt motor bằng lực kẹp, không cần then.
- Bộ bánh răng hành tinh: bánh răng mặt trời ở giữa, 3 – 4 bánh răng hành tinh, vành răng trong; hộp 2 cấp có hai bộ nối tiếp.
- Trục ra: cốt trơn có then hoặc mặt bích ra (dòng PAD, PBF…), đỡ bằng hai bạc đạn côn hoặc bạc đạn đũa chịu lực hướng kính.
- Bôi trơn bằng mỡ tổng hợp kín suốt đời, không cần châm dầu như hộp công nghiệp.
b) Nguyên lý làm việc
Cốt servo quay bánh răng mặt trời, các bánh răng hành tinh lăn trong vành răng trong và kéo cần dẫn (giá hành tinh) nối với trục ra. Một cấp cho tỷ số khoảng 3 – 10, hai cấp khoảng 15 – 100. Vì tải chia đều cho 3 – 4 bánh răng nên hộp nhỏ mà chịu momen lớn, hiệu suất một cấp khoảng 95 – 97%. Hộp số không có encoder hay bộ điều khiển; vị trí vẫn do encoder của motor servo và driver quyết định.
2) Thông số kỹ thuật và cách chọn hộp số servo
- Tỷ số: 1 cấp 3, 4, 5, 7, 10; 2 cấp 15, 20, 25, 30, 40, 50, 70, 100.
- Độ rơ: dòng chính xác khoảng 3 – 5 arcmin; dòng kinh tế (PLE, PLF) khoảng 8 – 15 arcmin.
- Tốc độ vào cho phép: thường 3.000 – 5.000 v/p tùy size.
- Bảo vệ: IP54 – IP65; bôi trơn mỡ trọn đời.
a) Ghép size motor servo với hộp số
| Size mặt bích servo | Công suất servo hay gặp | Cốt motor phổ biến | Dòng định mức ≈ (driver 220V) |
| 60 mm | 200 – 400 W | 14 mm | khoảng 1,5 – 3 A |
| 80 mm | 750 W | 19 mm | khoảng 4 – 5 A |
| 90 mm | 750 W – 1 kW | 19 mm | khoảng 4 – 7 A |
| 130 mm | 1 – 2 kW | 22 mm | khoảng 6 – 12 A |
| 142 mm trở lên | 2 – 5 kW | 35 mm | driver 380V, khoảng 8 – 15 A |
- Motor servo chạy qua driver servo, không dùng biến tần như motor 3 pha thường; driver nhỏ dùng nguồn 1 pha hoặc 3 pha 220V.
- Servo 2 kW trở lên nhiều hãng dùng driver 380V; xem tem motor và driver.
- Số ampe là mức tham khảo, mỗi hãng khác nhau; luôn đọc trên tem motor servo.
b) Tính momen trục ra
Momen ra = momen định mức servo × tỷ số × hiệu suất. Servo 750 W 3.000 v/p có momen định mức khoảng 2,4 Nm; qua hộp 1/10 hiệu suất 0,96 thì trục ra khoảng 23 Nm ở 300 v/p. Momen đỉnh khi tăng tốc của servo thường gấp khoảng 3 lần định mức, nên phải so cả momen đỉnh với momen dừng khẩn cấp cho phép của hộp.
3) Phân loại hộp số servo theo size
a) Hộp số servo PF60, trục 14 mm
- Mặt vuông trục ra: 60 × 60 mm; trục ra 14 mm, then 5 mm; trục vào 14 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 70 mm; lỗ vít mặt bích: 4 mm.
- Tổng chiều dài hộp: 112,5 mm; chiều dài trục: 30,5 mm.

b) Hộp số servo PL60, trục 14 mm
- Mặt tròn trục ra: 60 mm; trục ra 14 mm, then 5 mm; trục vào 14 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 52 mm; lỗ vít: 4 mm.
- Tổng chiều dài: 112,5 mm; chiều dài trục: 30,5 mm.

c) Hộp số servo PF80, trục 20 mm
- Mặt vuông trục ra: 90 × 90 mm; trục ra 20 mm, then 6 mm; trục vào 14 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 100 mm; lỗ vít: 4 mm.
- Tổng chiều dài: 143,5 mm; chiều dài trục: 28 mm.

d) Hộp số servo PL80, trục 20 mm
- Mặt tròn trục ra: 80 mm; trục ra 20 mm, then 6 mm; trục vào 14 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 70 mm; lỗ vít: 4 mm.
- Tổng chiều dài: 143,5 mm; chiều dài trục: 28 mm.

e) Hộp số servo PL120, trục 25 mm
- Trục ra 25 mm, then 8 mm; trục vào 22 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 100 mm; lỗ vít: 4 mm.
- Tổng chiều dài: 201 mm; chiều dài trục: 50 mm.

f) Hộp số servo PF130, trục 25 mm
- Mặt vuông trục ra: 120 × 120 mm; trục ra 25 mm, then 8 mm; trục vào 22 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 130 mm; lỗ vít: 4 mm.
- Tổng chiều dài: 201 mm; chiều dài trục: 50 mm.

g) Hộp số servo PF142, trục 40 mm
- Mặt vuông trục ra: 142 × 142 mm; trục ra 40 mm, then 12 mm; trục vào 35 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 165 mm; lỗ vít: 4 mm.
- Tổng chiều dài: 292,5 mm; chiều dài trục: 80 mm.

h) Hộp số servo PLF60, trục 14 mm
- Mặt vuông trục ra: 60 × 60 mm; trục ra 14 mm, then 5 mm; trục vào 14 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 70 mm; lỗ vít: 4 mm.
- Tổng chiều dài: 116,5 mm; chiều dài trục: 31 mm.

i) Hộp số servo PLE60, trục 14 mm
- Mặt tròn trục ra: 60 mm; trục ra 14 mm, then 5 mm; trục vào 14 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 50 mm; lỗ vít: 4 mm.
- Tổng chiều dài: 116,5 mm; chiều dài trục: 31 mm.

j) Hộp số servo PLF90, trục 20 mm
- Mặt vuông trục ra: 90 × 90 mm; trục ra 20 mm, then 6 mm; trục vào 19 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 100 mm; lỗ vít: 4 mm.
- Tổng chiều dài: 143 mm; chiều dài trục: 36,5 mm.

k) Hộp số servo PLE90, trục 20 mm
- Mặt tròn trục ra: 90 mm; trục ra 20 mm, then 6 mm; trục vào 19 mm.
- Khoảng cách 2 tâm lỗ chéo: 70 mm; lỗ vít: 4 mm.
- Tổng chiều dài: 143 mm; chiều dài trục: 36,5 mm.

4) Các hãng hộp số servo và motor servo hay gặp
Phía hộp số: các hãng Đài Loan, Trung Quốc làm dòng PF, PL, PLF, PLE, PX…; châu Âu có Bonfiglioli, SEW-Eurodrive, Lenze; Mỹ có Parker. Phía motor servo: Siemens, Kollmorgen và các hãng Nhật, Đài Loan. Hộp số và motor khác hãng vẫn lắp được nếu đúng mặt bích, đúng vòng lỗ, đúng cốt. Xem thêm các dòng motor tại mục motor servo.
5) Hộp giảm tốc servo khác hộp số thường thế nào?
- Độ rơ: hộp servo vài arcmin; hộp trục vít, bánh răng công nghiệp thường hàng chục arcmin trở lên.
- Tốc độ vào: hộp servo chịu 3.000 – 5.000 v/p; hộp công nghiệp thường thiết kế cho 1.450 v/p.
- Bôi trơn: mỡ kín trọn đời, lắp tư thế nào cũng được; hộp công nghiệp dùng dầu, phụ thuộc tư thế.
- Giá: hộp servo cùng momen thường đắt hơn hộp động cơ giảm tốc thông dụng vì gia công chính xác.
6) Ứng dụng hộp số servo
- Máy CNC, máy phay, máy tiện: trục X, Y, Z, trục quay, ổ dao dùng hộp giảm tốc hành tinh cho servo.
- Robot công nghiệp, cánh tay gắp, robot lấy hàng trên kệ cao, xe AGV tự hành.
- Máy đóng gói, máy cắt bao bì, máy dán nhãn, máy in, máy cắt laser.
- Bàn xoay định vị, trục cuốn xả cuộn, cơ cấu bánh răng thanh răng chạy dài.
- Thiết bị y tế, camera giám sát xoay, máy kiểm tra tự động trong nhà máy điện tử.
7) Ưu điểm và nhược điểm của hộp số servo
- Độ rơ nhỏ, định vị lặp lại tốt, hợp chuyển động đảo chiều liên tục.
- Nhỏ gọn, nhẹ, momen lớn trên thể tích; hiệu suất cao nên ít nóng.
- Giảm quán tính tải quy về trục motor theo bình phương tỷ số, servo dễ chỉnh gain, ít rung.
- Mỡ kín, lắp mọi tư thế, gần như không phải bảo dưỡng.
- Nhược điểm: giá cao hơn hộp số thường; quá tải va đập dễ mẻ răng mặt trời; lắp lệch tâm cốt servo làm hỏng bạc đạn motor.
8) Câu hỏi thường gặp về hộp số servo
a) Người sắp mua hộp số servo cần hỏi gì, xác minh gì
- Cần cung cấp gì cho người bán? Hãng và mã motor servo (để biết size bích, vòng lỗ, gờ định tâm, cốt và chiều dài cốt), tỷ số cần, momen tải, độ rơ cho phép, trục ra cốt trơn hay mặt bích. Gửi ảnh tem motor là nhanh nhất.
- Tem hộp số servo ghi gì, đối chiếu ra sao? Tem ghi model (ví dụ PLF90-10), tỷ số, momen định mức trục ra, độ rơ, tốc độ vào tối đa. Đo lại trục ra, mặt bích, vòng lỗ so với bảng size ở mục 3.
- Nhận biết hộp không đúng như quảng cáo? Giữ chặt trục vào, lắc trục ra qua lại: hộp ghi 3 arcmin mà lắc thấy rơ rõ bằng tay là không đạt. Quay tay thấy nặng nhẹ theo từng nấc, có tiếng lạo xạo là bánh răng gia công kém.
- Chọn tỷ số bao nhiêu? Lấy tốc độ servo định mức (thường 3.000 v/p) chia tốc độ trục ra cần. Cần 300 v/p thì 1/10. Đồng thời kiểm tra quán tính tải sau khi quy đổi không quá khoảng 5 – 10 lần quán tính rotor để servo chạy êm.
- Giá hộp số servo khoảng bao nhiêu? Giá trung bình thị trường Việt Nam dao động theo size và độ rơ: size 60 dòng kinh tế vài triệu đồng; size 120 – 142 dòng chính xác có thể lên hàng chục triệu.
- Nên chọn dòng chính xác hay dòng kinh tế? Máy định vị lặp lại, đảo chiều liên tục như CNC, robot thì lấy dòng 3 – 5 arcmin. Băng tải chạy một chiều, máy cuốn, máy trộn mini chạy servo thì dòng kinh tế 8 – 15 arcmin là đủ, giá rẻ hơn đáng kể.
b) Người đã mua: lắp hộp giảm tốc servo cho đúng, dùng cho bền
- Lắp cốt servo vào hộp thế nào? Xoay vòng kẹp cho lỗ vít trùng lỗ thao tác trên vỏ, lau sạch dầu cốt, đặt bạc chuyển nếu cốt nhỏ hơn lỗ. Đẩy motor vào thẳng, bắt bu lông bích trước, rồi mới siết vít vòng kẹp đúng lực ghi trên hộp.
- Có cần châm dầu không? Hầu hết hộp số servo dùng mỡ kín trọn đời, không châm. Hộp chạy liên tục nhiệt độ cao thì theo dõi nhiệt vỏ, thường dưới khoảng 80 – 90 °C là ổn.
- Cài thông số driver servo sau khi lắp hộp? Khai báo tỷ số truyền (điện tử) để đơn vị chuyển động đúng; chạy auto-tuning lại vì quán tính tải đã thay đổi; đặt giới hạn momen không vượt momen cho phép của hộp nhân tỷ số.
- Đấu điện servo cần chú ý gì? Driver nhỏ cấp 1 pha hoặc 3 pha 220V đúng tem; dây động lực U, V, W đúng thứ tự; dây encoder đi riêng, tránh chạy chung máng với dây động lực để khỏi nhiễu.
- Dùng sao cho bền và tiết kiệm? Đặt thời gian tăng giảm tốc hợp lý, tránh dừng giật; dùng chế độ giới hạn momen khi về gốc (homing) để không đâm cứng vào cữ.
- Lực hướng kính trên trục ra giới hạn ra sao? Puli, nhông lắp lên trục ra tạo lực kéo ngang lên bạc đạn. Đặt puli sát mặt bích nhất có thể; mỗi size có giá trị lực hướng kính cho phép ghi trong catalogue, ví dụ size 60 thường chỉ vài trăm N, size 120 lên tới vài nghìn N.
c) Các lỗi người dùng thường mắc và cách chỉnh sửa
- Cốt servo bị trượt trong vòng kẹp? Quên lau dầu cốt hoặc siết thiếu lực. Tháo ra, lau sạch bằng cồn, siết lại đúng lực ghi trên hộp.
- Servo báo lỗi quá tải hoặc rung khi chạy? Quán tính tải sau hộp vẫn lớn, gain chưa chỉnh lại. Chạy auto-tuning, giảm gain vòng tốc độ, hoặc đổi tỷ số lớn hơn.
- Kêu rè sau thời gian ngắn? Lắp lệch tâm motor – hộp do bạc chuyển đặt sai hoặc mặt bích không phẳng. Tháo, kiểm tra gờ định tâm, lắp lại; nếu bạc đạn motor đã kêu thì thay bạc đạn motor.
- Mẻ răng sau một lần đâm cữ? Không đặt giới hạn momen trong driver. Thay bộ bánh răng hoặc hộp, rồi đặt giới hạn momen và công tắc hành trình.
- Mua nhầm bích không vừa servo? Nhiều hộp thay được tấm bích chuyển (adapter plate) và bạc chuyển cốt; hỏi đúng mã adapter theo mã motor thay vì khoan lại lỗ.
- Vị trí bị lệch dần sau nhiều chu kỳ? Thường không phải do hộp mà do trượt cốt, trượt puli, hoặc khai báo tỷ số sai số lẻ trong driver. Đánh dấu cốt và vòng kẹp để kiểm tra trượt; khai báo tỷ số dạng phân số chính xác.
d) Dành cho sinh viên cơ điện mới vào ngành: nên tìm hiểu gì trước
- Khái niệm nào nắm trước? Momen xoắn, momen đỉnh, momen quán tính và tỷ lệ quán tính, tỷ số truyền, độ rơ (arcmin), độ cứng xoắn, encoder và độ phân giải xung/vòng.
- Học sản phẩm nào trước? Motor 3 pha rotor lồng sóc và biến tần trước, sau đó motor bước (step), rồi motor servo và driver, cuối cùng là hộp giảm tốc hành tinh. Đọc thêm bài về hộp giảm tốc bánh răng hành tinh.
- Vì sao quán tính quy đổi giảm theo bình phương tỷ số? Quán tính tải nhìn từ trục motor bằng quán tính tải chia i². Hộp 1/10 làm quán tính tải giảm 100 lần, đó là lý do servo nhỏ vẫn điều khiển được bàn xoay nặng.
- Tự kiểm tra độ rơ bằng dụng cụ gì? Gắn cần dài lên trục ra, khóa trục vào, đặt đồng hồ so ở đầu cần, đẩy hai chiều với lực nhỏ; độ rơ (rad) ≈ độ dịch chuyển ÷ chiều dài cần, đổi ra arcmin bằng cách nhân 3.438.
- Đọc tem servo có gì khác motor thường? Tem servo ghi momen định mức, momen đỉnh, tốc độ định mức, dòng định mức, quán tính rotor, loại encoder; không ghi cosφ và số cực như motor 3 pha thông thường. Xem thêm mục kỹ thuật motor điện.






